Πρόσφατα έγινε μια πρωτοφανής ληστεία – εκατοντάδες εκατομύρια δολάρια άλλαξαν χέρια μέσα σε λίγες μέρες. Το εντυπωσιακό είναι ότι δεν έγινε μέσω μιας κυβερνοεπίθεσης σε μια βάση δεδομένων ή μέσω εξαναγκασμού ή εξαπάτησης, αλλά χάρη στην ανακάλυψη και εκμετάλλευσηενός σφάλματος (bug) στο κώδικα που ρυθμίζει τα πορτοφόλια κρυπτονομισμάτων (coldcardhardwarewallets), δηλαδή εμπράγματων αντικειμένων που δεν αλληλεπιδρούν ποτέ με το διαδίκτυο άμεσα.
Και αν οι προαναφερθέντες μέθοδοι, κυβερνοεπίθεσης, εξαναγκασμού ή εξαπάτησης, φαντάζουν πλέον τετριμμένες στον αχαρτογράφητο κόσμο των κρυπτονομισμάτων, είναι η πρώτη φορά που μια επίθεση επηρεάσε ακόμα και αυτούς που «τα έκαναν όλα σωστά». Για να μπορέσει να καταλάβει κανείς τη σύνοψη τέτοιων ιστορίων είναι χρήσιμο, και πιθανά απαραίτητο, να γνωρίζει το ιστορικό υπόβαθρο των κρυπτονομισμάτων – ενός παράλληλου κόσμου που ολοένα και περισσότερο εμπλέκεται με το «πραγματικό».
Σχεδόν όλοι πλέον, ανεξαρτήτως ηλικίας, έχουν ακούσει κάτι για τα κρυπτονομίσματα, ή πιθανάγια το πιο γνωστό από αυτά, το Bitcoin (BTC).Αυτές τις μέρες συμπληρώνονται 18 χρόνια από την μέρα που δημοσιεύτηκε η «Λευκή Βίβλος» του – το λεγόμενο whitepaper, μεταφρασμένο πλέον σε τουλάχιστον 40 γλώσσες. Σε αυτό, ο συγγραφέας με το ψευδώνυμο SatoshiNakamoto, περιέγραφε την λογική ενός αποκεντρωμένου συστήματος πληρωμών το οποίο θα παρέκαμπτε την ανάγκη για ενδιάμεσους μεσολαβητές όπως οι κεντρικές ή εμπορικές τράπεζες ή και τα ίδια τα κράτη.
Ο τρόπος με τον οποίο θα λειτουργούσε το σύστημα έχει έκτοτε αναλυθεί διεξοδικά, και στη βάση του παραμένει σχετικά περίπλοκος ως προς τις τεχνικές λεπτομέρειες, αλλά απλός ως προς την αρχική του στόχευση. Για κάθε συναλλαγή, χρειάζεται η ύπαρξη εμπιστοσύνης μεταξύ δυο πλευρών – είτε αυτή είναι δια ζώσης είτε ψηφιακή. Στον πραγματικό κόσμο, η εμπιστοσύνη έρχεται από την ικανότητα του καθενός μας να ανταλλάξει χαρτονομίσματα ή νομίσματα με κάποιον άλλον, στα οποία και τα δυο μέρη εναποθέτουν αξία ή αναγνωρίζουν ως τρόπο συναλλαγής.
Σε ένα βαθύτερο επίπεδο, αυτό συμβαίνει γιατί αμφότεροι αποδέχονται την οντότητα που δημιούργησε αυτά τα νομίσματα, και αναγνωρίζουν την ικανότητα τους να παρέχουν κανόνες που όλοι οι συναλλασόμενοι αποδέχονται. Στη συντριπτική τους πλειοψηφία, αυτές είναι κρατικές οντότητες, και πιο συγκεκριμένα κεντρικές τράπεζες, οι οποίες έχουν σε κάθε χώρα ή ομάδα χωρών το αποκλειστικό δικαίωμα έκδοσης του νομίσματος. Αν κάποιος προσπαθήσει να αντιγράψει ένα νόμισμα, έρχεται αντιμέτωπος με πληθώρα νομικών συνεπειών, ενώ διαχρονικά τα κράτη έχουν τρόπους πιστοποίησης κάθε αντιγράφου ως αυθεντικού (π.χ. με τη χρήση υδατογραφημάτων).
Με την εξάπλωση του διαδικτύου, υπήρχε πλέον η δυνατότητα να πραγματοποιούνται συναλλαγές εξ αποστάσεως ακόμα ευκολότερα από ότι στο παρελθόν – ωστόσο η ανάγκη εμπιστοσύνης παρέμενε θεμελιώδης. Στη πράξη, τα κράτη είχαν ήδη ανέθεσει αυτή τη λειτουργία σε συγκριμένους φορείς και εταιρίες που προήλθαν από ομάδες τραπεζών (Visa, Mastercard κλπ.), οι οποίοι πρακτικά κρατούσαν τα λογιστικά βιβλία που πιστοποιούσαν πως μια εξ αποστάσεως συναλλαγή «όντως συνέβη».
Μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2007, είχε γίνει κοινός τόπος σε αρκετούς πως έπρεπε να βρεθεί εναλλακτικός τρόπος συναλλαγών που θα παρέκαμπτε την ανάγκη ύπαρξης αυτών των μεσολαβητών. Ουσιαστικά, το επιχείρημα ήταν πως οι τράπεζες είχαν συγκεντρώσει δυσανάλογη ισχύ, ενώ ακόμα και όταν οι ενέργειες τους οδηγούσαν τις χώρες σε βαθιά οικονομική κρίση οι συνέπειες ήταν εξαιρετικά περιορισμένες, αφού το μέγεθος τους τις έκανε «πολύ μεγάλες για να αποτύχουν».
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το BTC έπεσε σαν κεραυνός εν αιθρία για όσους δεν είχαν υπόβαθρο προγραμματισμού ή κρυπτογράφησης, αλλά αναζητούσαν εναγωνίως εναλλακτικούς τρόπους που θα εξασφάλιζαν την δυνατότητα συναλλαγών χωρίς την ανάγκη μεσολαβητών. Προσπάθειες για την δημιουργία ψηφιακών νομισμάτων είχαν προϋπάρξει, ήταν όμως η πρώτη φορά που τέθηκαν οι βάσεις ενός αποκεντρωμένου συστήματος το οποίο θα επέτρεπε στον καθένα να συμμετέχει ισότιμα και να μπορεί να πιστοποιήσει κάθε συναλλαγή.
Το αποκεντρωμένο σύστημα που θα επέτρεπε τη λειτουργία του BTC, είχε ως βασικό στόχο να λύσει το πρόβλημα εμπιστοσύνης μεταξύ δυο συναλλασσόμενων – αφού ο καθένας θα μπορούσε να αντιγράφει τα ψηφιακά δεδομένα και να τα επαναχρησιμοποιήσει. Στο πραγματικό κόσμο, θα ήταν ασύμφορο για τον καθένα να διατηρεί και να ανανεώνει ένα λογιστικό αρχείο συναλλαγών, για κάθε πιθανή συναλλαγή. Αντίθετα, στο ψηφιακό κόσμο το κόστος διατήρησης τεράστιων δεδομένων κειμένου είναι ασύγκριτα μικρότερο – πρακτικά μηδαμινό.
Το σημείο – κλειδί που επέτρεψε την δημιουργία ενός αποκεντρωμένου δικτύου ήταν ο τρόπος επαλήθευσης των περιοχομένων του «αληθινού αντιγράφου», κάνοντας στην ουσία κάθε απόπειρα επανεγγραφής ολοένα και πιο κοστοβόρα, ενώ το κόστος ελέγχου αμελητέο. Για να επιτευχθεί αυτό, κάθε συναλλαγή θα είχε μια ψηφιακή υπογραφή με χρονοσφραγίδα και κάθε απόπειρα εγγραφής ενός χρήστη θα έπρεπε να δείξει μια «απόδειξη εργασίας» (proofofwork) – η οποία ήταν η χρήση υπολογιστικής ισχύος για την επίλυση κρυπτογραφημένων προβλήμάτων.
Τα δυο αυτά κομμάτια, η υπογεγραμμένη χρονοσφραγίδα και η απόδειξη εργασίας, θα αποτελούσαν κομμάτι (block) μιας συνεχιζόμενης αλυσίδας (chain), η οποία θα γίνονταν ολοένα και μεγαλύτερη. Πρακτικά, κάποιος θα χρειάζονταν να δαπανήσει αυξανόμενο χρόνο – που θα έτεινε στο άπειρο – και εργασία για να την ξαναφτιάξει από την αρχή, οπότε αντί αυτού θα ήταν πιο λογικό να αποδεχτεί την ανταμοιβή που του χάριζε η επιβεβαίωση του αληθινού εγγράφου, δηλαδή της χρονολογικής σειράς συναλλαγών, παρά η απόπειρα παραχάραξης του.
Συνοψίζοντας, χάρη στην δυνατότητα διατήρησης ψηφιακών δεδομένων σε ένα αποκεντρωμένο σύστημα – το λεγόμενο blockchain – όσοι συναλλάσονται με BTC, ακόμα και αν είναι άγνωστοι, έχουν εξασφαλίσει πως υπάρχει ένα αυθεντικό αντίγραφο που καταγράφει κάθε συναλλαγή. Ο τρόπος εξακρίβωσης της αυθεντικότητας, γίνεται με το να κάνει το κόστος των ψεμάτων μεγαλύτερο από αυτό της αλήθειας, με άλλα λόγια είναι δυσανάλογα ακριβό να προσπαθήσει κάποιος να παραχάξει το αυθεντικό αντίγραφο από το να το πιστοποιήσει.
Αυτή η καινοτομία, επέτρεψε την υιοθέτηση του BTC από διαδυκτιακές κοινότητες που ενστερνίζονταν ελευθεριακές ιδέες για την πολιτική και αποτέλουνταν ως επι το πλείστον από άτομα που αφενός μπορούσαν να καταλάβουν τις βασικές αρχές του κρυπτογραφικού μηχανισμού, και αφετέρου ονειρεύονταν έναν κόσμο στον οποίο οι ικανότητες του καθενός θα μπορούσαν να διαμορφώσουν μια νέα πραγματικότητα – απαλλαγμένη από την καταπίεση που ασκούν οι δομές ενός καπιταλιστικού συστήματος, μέσα από θεσμούς όπως οι κεντρικές τράπεζες και οι ομοσπονδιακές ή μη κυβερνήσεις.
Το πως εξελίχθηκε και εν τέλη λειτουργεί σήμερα το Bitcoin ή γενικότερα τα κρυπτονομίσματα, βρίσκεται πολύ μακριά από όσα πίστευαν οι πρώιμοι αποδέκτες, μα συνάμα και πομποδέκτες, αυτών των ιδεών – αλλά αυτά θα αναλυθούν μιαν άλλη φορά.
Ο Αργύρης Σακαλής έχει σπουδάσει Οικονομικά
Και είναι ερευνητής στο Durham University
Imagecredits: Αγγελική Ανάγνου (@lanworks)
