Με αφορμή πρόσφατη υπουργοποίηση, που κράτησε λιγότερο από μήνα, επανήλθε η διαχρονική συζήτηση για τις δυο Ελλάδες που συνυπάρχουν. Mια Ελλάδα που μοχθεί και παράγει ενάντια σε μια που εκμεταλλεύεται γνωριμίες, πρόσωπα και καταστάσεις ώστε να ελίσσεται αντί να εξελίσσεται.
Προφανώς σε ένα βαθμό όλες οι χώρες, και της λεγόμενης Δύσης, εμπεριέχουν στοιχεία ή κατάλοιπα προηγούμενων διαχωρισμών, που επέτρεπαν – ή και ακόμα επιτρέπουν – σε μια μερίδα ανθρώπων να απολαμβάνουν δυσανάλογα οφέλη ή πλεονεκτήματα στον αγώνα της ζωής. Θα ήταν παράλογο κανείς να ισχυριστεί πως σε άλλες χώρες δεν υπάρχουν απομεινάρια παλιότερων ελίτ ή ισχυρές μειοψηφίες που βρίσκονται σε προνομιακή θέση όσον αφορά την πρόσβαση τους σε δίκτυα εκπαίδευσης, κεφαλαίων και εν τέλη εξουσίας.
Η κρίσιμη διαφορά της χώρας μας, σε σχέση με τον υπόλοιπο Ευρωπαικό χώρο, βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο αυτές οι διακρίσεις δεν αντανακλούν παλιότερες ταξικές διαφορές ή ιδεολογικές προσλαμβάνουσες, όσο κυρίως – ιστορικά ή εκσυγχρονισμένα – φατριαρχικά και τοπικιστικά συμφέροντα. Αυτός ο ιδιαίτερος δυισμός της χώρας μας έχει άλλωστε συμβάλλει τα μέγιστα σε περιοδικά κύματα μετανάστευσης, ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης.
Υπάρχουν αρκετοί τρόποι για να παρατηρήσει κανείς τέτοιες διαιρέσεις της χώρας μεταξύ ανθρώπων, και πως αυτές αντανακλώνται σε διάφορους τομείς. Για παράδειγμα, όλοι αναγνωρίζουμε πως μια κατηγορία μαθητών, έχει την δυνατότητα να φοιτά μόνο σε ιδιωτικά σχολεία και να μην μπαίνει καν στην διαδικασία των πανελληνίων εξετάσεων. Ακόμα όμως και να μην υπάρχει η δυνατότητα ιδιωτικής εκπαίδευσης, μπορεί εύκολα κανείς να διακρίνει περιπτώσεις φοιτητών που είχαν δυσανάλογη εξέλιξη σε σχέση με συμφοιτητές τους – όταν χάρην τυχαίας επιλογής επιλέχθηκαν για άσκηση εργασίας σε περιζήτητες θέσεις, εντός ή εκτός της χώρας.
Μια αντίστοιχη διαίρεση μπορεί κανείς να διακρίνει και σε χωροταξικές συγκρίσεις. Έχει γραφτεί συχνά πως οι μεγάλες πόλεις – ιδιαίτερα η πρωτεύουσα και η «συμπρωτεύουσα» – ανήκουν σε μια διαφορετική κατηγορία όσον αφορά τις οικονομικές απολαβές, το κόστος ζωής αλλά και το επίπεδο νοσοκομειακής περίθαλψης. Αυτό έχει εμφανώς ομοιότητες με κάθε αναπτυγμένη χώρα, αλλά η αίσθηση που εμπεδώνεται τα τελευταία χρόνια είναι πως, ειδικά η πρωτεύουσα, είναι ένας παράλληλος κόσμος σε σχέση με την υπόλοιπη χώρα. Το λεγόμενο «αθηνοκεντρικό» μοντέλο δεν είναι καινούργια ιδέα, όμως φαίνεται πως συνεχίζει να εντείνει την αίσθηση για μια χώρα δυο ταχυτήτων. Το ενδιαφέρον είναι πως και μέσα στη πρωτεύουσα, αν κανείς ρωτήσει οποιονδήποτε μόνιμο κάτοικο, μπορεί να επαναδιατυπώσει την προηγούμενη διαπίστωση περι διαφορετικών κόσμων σχετικά αβίαστα.
Ουσιαστικά, υπάρχει μια κατηγορία ανθρώπων που δεν αλληλεπιδρά σχεδόν ποτέ με την πλειοψηφία, και κινείται μεταξύ συγκεκριμένων περιοχών, γραφείων, υπουργείων και κέντρων αναψυχής ή διασκέδασης. Από μόνο του, αυτό δεν είναι αρνητικό. Πάντα κάποιοι πετυχαίνουν και εξαργυρώνουν τους κόπους τους επιλέγοντας κάτι που θεωρούν καλύτερο. Το ζήτημα προκύπτει όταν εμπεδώνεται σε όλο και περισσότερους πως αυτή η κατηγορία ανθρώπων δεν βρίσκεται εκεί με την αξία της – αλλά γιατί γνωρίζει να ελίσσεται, να εμπλέκεται και απολαμβάνει χαριστικά τα προνόμια που της εξασφαλίζει ο συγχρωτισμός με «τους σωστούς ανθρώπους».
Εν κατακλείδι, αυτό το κείμενο θα μπορούσε να έχει γραφτεί σχεδόν αυτούσιο τις τελευταίες δεκαετίες, ίσως και από την γέννηση του νεοελληνικού κράτους. Αυτή η διαίρεση της χώρας μεταξύ όσων προσπαθούν να παράξουν κάτι θετικό, να προσφέρουν ότι μπορούν, και να αφήσουν πίσω τους κάτι καλύτερο, πάντα θα προσκρούει σε βαθια εμποτισμένες πρακτικές που όσο λειτουργούν, δεν θα βρίσκουν λόγο να αλλάξουν.
Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε – όσο αδυνατούμε να αλλάξουμε σαν χώρα – είναι να διαλέξουμε πλευρό στην αέναη αυτή σύγκρουση. Με άλλα λόγια, να φροντίσουμε να γίνει κτήμα όσων περισσότερων γίνεται η ρήση: “Ν’ αγαπάς την ευθύνη. Να λες: Εγώ, εγώ μονάχος μου έχω χρέος να σώσω τη γης. Αν δε σωθεί, εγώ φταίω.”
Ο Αργύρης Σακαλής έχει σπουδάσει Οικονομικά
Και είναι ερευνητής στο Durham University
Image credits: Αγγελική Ανάγνου (@lanworks)
