Τελικά, πόσοι είμαστε; (Του Ανδρέα Θ. Κυπαρίσση)

κατηγορία : ΑΠΟΨΕΙΣ από

Η εκλογική διαδικασία της 26ης Μαΐου στο δήμο μας δεν θύμιζε παλιότερες εποχές (δεκαετία ’90) όταν οι εγγεγραμμένοι ψηφοφόροι είχαν ενεργή συμμετοχή στις εκλογικές διαδικασίες, όταν και οι ηλικιωμένοι με το ψηφοδέλτιο ανά χείρας οδεύανε προς τις κάλπες.

Το εκλογικό αποτέλεσμα για την ανάδειξη της νέας δημοτικής αρχής αποκωδικοποιήθηκε και αποτέλεσε αντικείμενο συζητήσεων λαμβάνοντας ποικίλες ερμηνείες. Εντύπωση όμως προκάλεσε το σημαντικό ποσοστό αποχής, σχεδόν ένας στους δύο εγγεγραμμένους δεν προσήλθε στις κάλπες, πυροδοτώντας νέες συζητήσεις για τη διαμόρφωση του δημογραφικού στο δήμο μας.

Σύμφωνα με τα τελικά αποτελέσματα των δημοτικών εκλογών που έχουν αναρτηθεί στην ιστοσελίδα του υπουργείου Εσωτερικών (https://ekloges.ypes.gr/), από τους 40.605 εγγεγραμμένους στο δήμο Καστοριάς ψήφισαν οι 21.308. Το 47,52 % των δημοτών επέλεξε να απέχει της εκλογικής διαδικασίας για την ανάδειξη της νέας δημοτικής αρχής, υπερβαίνοντας ακόμη και το ποσοστό αποχής που καταγράφηκε σε πανελλαδική βάση για τις δημοτικές εκλογές (40,98%). Η αποχή παρουσίασε μεγάλες διακυμάνσεις και ανά δημοτικές ενότητες. Το υψηλότερο ποσοστό καταγράφηκε στη δημοτική ενότητα Κορεστίων όπου άγγιξε το 72,25%.

Σύμφωνα με τα παραπάνω έχει αναπτυχθεί μια προβληματική που ερμηνεύει την αποχή ως δείκτη δημογραφικής εξέλιξης με έμφαση στις μεταναστευτικές ροές συνδημοτών μας θέτοντας το ερώτημα, «Πόσοι μείναμε σ’ αυτό τον τόπο;». τα αίτια της μετανάστευσης από τον τόπο μας θα πρέπει να εξεταστούν σύμφωνα με τους παράγοντες που την επηρεάζουν, γι’ αυτό και τα δεδομένα για να απαντηθεί το ερώτημα είναι πολυδιάστατα και αντικρουόμενα.

Πολλοί είναι αυτοί που θεωρούν την αποχή πλασματική, ενώ την αποδίδουν στους εκλογικούς καταλόγους ερμηνεύοντας ότι δεν έχουν εκκαθαριστεί. Οι εκλογικοί κατάλογοι της 26ης Μαΐου προέκυψαν μετά την Α΄ αναθεώρησή τους για το έτος 2019 όπου και ενσωματώθηκαν όλες οι μεταβολές που συντελέστηκαν από 1η Ιανουαρίου έως την 28η Φεβρουαρίου όπως, διαγραφές (μεταδημοτεύσεις – θάνατοι), ετεροδημότες, απόκτηση ή απώλεια της Ελληνικής Ιθαγένειας, συμπλήρωση του 17ου έτους της ηλικίας μέσα στο 2019 κ.ά. Οι εκλογικοί κατάλογοι διατηρούν ένα σταθερό ηλικιακό εύρος από 17 ετών (γεννηθείς το 2002) μέχρι και 110 ετών (γεννηθείς το 1909), ενώ σε κάθε αναθεώρηση στις αρχές του έτους αφαιρείται το ανώτατο ηλικιακό όριο π.χ. το 2020 το ανώτατο ηλικιακό όριο θα το ορίσουν οι γεννηθείς του 1910 κ.ο.κ. Βέβαια, υπάρχει και μία μερίδα δημοτών που δεν εκφράζουν εκλογική προτίμηση, ενδεχομένως για να στέλνουν μήνυμα αμφισβήτησης προς τους συνδυασμούς ή για να εκφράσουν μια γενικότερη αδιαφορία προς το πολιτικό σύστημα. Επίσης, η αποχή ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο αφού επέδρασσαν και οικονομικοί λόγοι. Η δυσκολία μετακίνησης, τόσο των φοιτητών από τον τόπο φοίτησή τους όσο και των εποχιακά εργαζομένων από τον τόπο εργασίας τους, είναι κι αυτό μια απόδειξη.

Η αποχή είναι και θα συνεχίζει να είναι ένα συνηθισμένο φαινόμενο από τις εκλογικές διαδικασίες. Η μετανάστευση όμως επηρεάζεται από ένα συνδυασμό παραγόντων στον τόπο καταγωγής του μετανάστη που λειτουργούν ως παράγοντες ώθησης όπως, το οικονομικό, το πολιτικό, το κοινωνικό κ.ά., σε συνδυασμό με τους παράγοντες έλξης του τόπου προορισμού όπως είναι οι νέες θέσεις εργασίας και το υψηλό βιοτικό επίπεδο.

Η αγορά εργασίας στον τόπο μας τη δεκαετία του ’10 είναι λιγότερο ασφαλής σε σχέση με τη δεκαετία του ’00. Η αβεβαιότητα που προκύπτει από τα σταθερά υψηλά ποσοστά μακροχρόνιας ανεργίας (Δυτική Μακεδονία 17,2%), την εργασιακή αστάθεια, τις αλλαγές στις μορφές απασχόλησης (μερική απασχόληση), τα χαμηλά εισοδήματα, την έλλειψη επαγγελματικών ευκαιριών με βάση τον τίτλο σπουδών, σχετίζεται άμεσα με το επαγγελματικό αίσθημα ανασφάλειας που βιώνουν οι παραγωγικές ηλικίες. Με αφορμή ένα τέτοιο ασταθές και αβέβαιο επαγγελματικό – οικονομικό περιβάλλον σε σχέση με την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, ο τόπος μας έχει εισέλθει σε μια νέα περίοδο που επηρεάζει αρνητικά το μεταναστευτικό ισοζύγιο και την κυκλική μετανάστευση (περιορισμένου χρόνου εργασία με επιστροφή στον τόπο διαμονής), καθώς αρκετοί μεταναστεύουν για ανεύρεση εποχιακής – θερινής εργασίας. Οι έντονες διακυμάνσεις στην κυκλική μετανάστευση παρατηρείται σ’ένα περιβάλλον όπου πολλές οικογένειες υποβάλλονται σε συνεχείς οικονομικές αλλαγές, καθώς και σε μεμονωμένες περιπτώσεις ατόμων με περιορισμένες επιλογές στην αγορά εργασίας λόγω μακροχρόνιας ασχολίας με τη γουνοποιία.

Εκτός από τη μεταναστευτική κίνηση το φυσικό ισοζύγιο (γεννήσεις σε σχέση με τους θανάτους) καθορίζει το μέγεθος του πληθυσμού. Αναπτύσσονται και νέες πτυχές ανησυχίας δεδομένου ότι το φυσικό ισοζύγιο έχει αρνητικό πρόσημο τα τελευταία έτη. Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Εσωτερικών (https://www.ypes.gr/statistiko-lixiarchikon-praxeon-psmipol/) για τον δήμο Καστοριάς ισχύει:

  • Για το 2016: γεννήσεις 211, θάνατοι 349
  • Για το 2017: γεννήσεις 216, θάνατοι 404
  • Για το 2018: γεννήσεις 220, θάνατοι 332
  • Για το 2019: (μέχρι 16 Απριλίου) γεννήσεις73, θάνατοι

Διαπιστώνεται ότι υπάρχει σημαντική υπεροχή των θανάτων έναντι των γεννήσεων. Η σταθερότητα στα ποσοστά γονιμότητας ενδεχομένως να οφείλεται στις ατομικές επιλογές και προτιμήσεις ή σε αλλαγές που αφορούν τις νέες στάσεις – τάσεις ζωής των ζευγαριών όπως είναι η ελεύθερη συμβίωση και η συγκατοίκηση εκτός γάμου, μπορεί όμως να σχετίζονται και με την ασταθή απασχόληση, την αυξανόμενη οικονομική αβεβαιότητα που επηρεάζει την οικογενειακή ζωή με άμεσες συνέπιες τον περιορισμό μεγέθους της οικογένειας ή ακόμη και την αναβολή γάμου και τεκνοποίησης. Οι εξελίξεις αυτές μπορεί να σηματοδοτήσουν μια νέα δημογραφική σύσταση στον τόπο μας, διότι δεν θα πρέπει να λησμονούμε ότι η γονιμότητα ενός τόπου θα πρέπει να βρίσκεται πάνω από το επίπεδο αντικατάστασης των γενεών που είναι 2,1 παιδιά ανά γυναίκα που βρίσκεται σε αναπαραγωγική ηλικία, μειώνοντας έτσι τις επικείμενες πιθανότητες γήρανσης του πληθυσμού. Με βάση τα παραπάνω σημαντικές αλλαγές αναμένονται τα επόμενα χρόνια και στην ηλικιακή δομή του πληθυσμού. Δεδομένου ότι η γήρανση του πληθυσμού συγκαταλέγεται στις επακόλουθες δημογραφικές μεταβολές που δεν μπορούν να αντιστραφούν και το μεταναστευτικό ισοζύγιο ταυτίζεται κυρίως με τις νέες ηλικίες, θα πρέπει να εστιάσουμε την προσοχή μας στο γεγονός ότι μειώνεται σημαντικά ο πληθυσμός εργάσιμης ηλικίας που έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση του παραγωγικού δυναμικού στον τόπο μας, ως αποτέλεσμα των συνθηκών που επιβάλλονται από το οικονομικό τους κυρίως περιβάλλον.

Σύμφωνα με την απογραφή πληθυσμού του 2011, ο δήμος Καστοριάς κατέχει την 91η θέση με 35.874 κατοίκους ανάμεσα σε 325 δήμους της Χώρας. Μια μακρόχρονη και μεγάλη ελάττωση του πληθυσμού θα σημάνει πρόβλημα στη δημογραφική σύσταση του δήμου, στο παραγωγικό του δυναμικό, στην οικονομία, στην ευημερία και την κοινωνική συνοχή.

Το όριο της φτώχειας στη Χώρα μας έχει οριστεί στο ποσό των 4.560 ευρώ ετησίως κατ’ άτομο και σε 9.576 ευρώ για οικογένειες με δύο ενήλικες και δυο παιδιά κάτω των 14 ετών. Δηλαδή, 798 ευρώ μηνιαίο οικογενειακό εισόδημα και 380 ευρώ μηνιαίο εισόδημα κατ’ άτομο, όταν το επίδομα ανεργίας ανέρχεται σε 360 ευρώ και όταν εκατομμύρια συνταξιούχοι καλούνται να τα βγάλουν πέρα με 4.500 ευρώ τον χρόνο, δηλαδή 375 ευρώ μηνιαίο εισόδημα (5 ευρώ κάτω από το όριο της φτώχιας) και όταν η κατώτατη σύνταξη χηρείας καθορίστηκε στα 360 ευρώ (20 ευρώ κάτω από το όριο της φτώχιας). Η οικονομική ανασφάλεια ενισχύεται ακόμη περισσότερο στην περίπτωση των οικογενειών. Οι δυσκολίες για οικογενειακή φροντίδα και η δυσκολία κατανομής του περιορισμένου εισοδήματος σύμφωνα με τα παραπάνω νούμερα, ανάγκασαν πολλές συγγενικές και φιλικές μας οικογένειες να αναζήτησαν νέες πατρίδες που συνδέονται με ευκαιρίες που αφορούν τη μόνιμη εργασία με υψηλότερα εισοδήματα, ευελπιστώντας να συνεισφέρουν και οι δύο σύζυγοι στον οικογενειακό προϋπολογισμό και να συνδέσουν το βιοτικό επίπεδο που αρμόζει στις προσδοκίες τους. Χαρακτηριστικά αναφέρω ότι τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας στην ΕΕ για τον Ιανουάριο του 2019 καταγράφονται στην Ελλάδα με 18,5%, ενώ τα χαμηλότερα σημειώθηκαν στη Γερμανία με 3,2%.

Στον αντίποδα βρίσκονται τα επίπεδα τιμών μεταδημοτεύσεων για το 2018 και 2019 (μέχρι και Απρίλιο) αφού παρουσιάζουν μια φυσιολογική ροή για τον δήμο μας, διατηρώντας σχεδόν σταθερά τις πληθυσμιακές αποκλείσεις για το συγκεκριμένο διάστημα (213 από δήμο Καστοριάς, έναντι, 227 προς δήμο Καστοριάς).

  • Για το 2018: 62 μεταδημοτεύσεις από δήμο Καστοριάς, 110 μεταδημοτεύσεις προς δήμο Καστοριάς
  • Για το 2019 (μέχρι και Απρίλιο): 151 μεταδημοτεύσεις από δήμο Καστοριάς, 117 μεταδημοτεύσεις προς δήμο Καστοριάς.

Οι σημαντικές αυξήσεις τιμών που παρουσιάζει το πρώτο τετράμηνο του ’19 σε σχέση με ολόκληρο το έτος του ’18, συνδέονται με τις μετακινήσεις δημοτών λόγω των δημοτικών εκλογών το οποίο θεωρείται φυσιολογικό σε κάθε εκλογική αναμέτρηση.

Η δημιουργία ενός σταθερού οικονομικού περιβάλλοντος φαντάζει κάτι δύσκολο, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον. Θα πρέπει να προσαρμοστούμε ή να ανησυχούμε μπροστά στις σύγχρονες αλλαγές στην αγορά εργασίας; Οι νέοι αποκτούν όλο και περισσότερα εκπαιδευτικά προσόντα με αποτέλεσμα οι επαγγελματικές τους αποφάσεις να σχετίζονται άμεσα με το μεταναστευτικό, το οποίο χρήζει ιδιαίτερης προσοχής. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, χρειάζονται μεταρρυθμιστικές παρεμβάσεις που αποσκοπούν στη λύση σημαντικών προβλημάτων που αφορούν τις νέες μορφές εργασιακής και οικονομικής αβεβαιότητας που ταλανίζουν τον τόπο μας. Κατά τη διάρκεια της τελευταίας πενταετίας η αναγκαστική αναχώρηση συμπολιτών μας για ανεύρεση εργασίας αποτέλεσε τον πρώτο ερμηνευτικό παράγοντα για την πληθυσμιακή μείωση, ενώ η μείωση των εισοδημάτων συνοδεύτηκε εκ των πραγμάτων από έναν μετασχηματισμό στον τρόπο ζωής. Η μεγαλύτερη αλλαγή παρατηρήθηκε στην κοινωνική ζωή και στην εμπορική κατανάλωση, ενώ η αναζήτηση των αιτιών εστίασε για άλλη μια φορά στην επαγγελματική αδιέξοδο όσο αφορά την εύρεση εργασίας και την επαγγελματική αβεβαιότητα όσο αφορά τη γουνοποιία.

Τα νέα πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια συμβούλια τοπικής αυτοδιοίκησης οδηγούνται στην ανάγκη διαμόρφωσης συνεργασιών και συναινέσεων για τη διαχείριση των τοπικών θεμάτων. Ευχής έργον θα είναι όλοι οι συνδυασμοί, ανεξαρτήτου αποτελέσματος, να αναζητήσουν από κοινού λύσεις για τη δημιουργία ευνοϊκών επαγγελματικών προϋποθέσεων, ώστε να μην συνεχίσουμε να εξάγουμε ανθρώπινο δυναμικό και μάλιστα με συνεχή αυξητική τάση.

Θα μπορούσε να λειτουργήσει σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης «γραφείο δημογραφικού ελέγχου – έρευνας» το οποίο θα παρακολουθεί και θα αξιολογεί τη δημογραφική κατάσταση του τόπου μας, παρουσιάζοντας τακτικά εκθέσεις σε σχέση με τις μεταναστευτικές ροές συμπολιτών μας.

Τελικά, πόσοι είμαστε; Η επίσημη απάντηση θα δοθεί από την Ελληνική Στατιστική Αρχή με την απογραφή πληθυσμού – κατοίκων το 2021.

Ανδρέας Θ. Κυπαρίσσης