Είμαστε τα παιδιά μιας πανάρχαιας μεσογειακής χώρας, λουσμένης με νερά και φως. Είμαστε παιδιά μιας πατρίδας γεμάτης από αγώνες, πόνο, δάκρυα.
Κάθε σπιθαμή της, κάθε κομμάτι γης είναι ποτισμένο από τις θυσίες των παιδιών της.
Είμαστε ένα τόσο δα, σαν παζλ από το κορμί της, συγκρινόμενο με τα τετραγωνικά χιλιόμετρα και το εμβαδόν άλλων χωρών, με μια ξεχωριστή διαδρομή στο χώρο, το χρόνο, τη δημοκρατία, τον πολιτισμό.
Ανοιχτό βιβλίο η ζωή μας και η ιστορία μας για την ανθρωπότητα – είναι η πορεία της προσφιλούς μας πατρίδας – , σε ώρες που αισθανόμαστε στο πετσί μας, στο μεδούλι μας, την πίεση που ασκείται με διάφορες μεθόδους, στην οικουμενική σκέπη του ελληνισμού, στην ΠΟΛΗ, όπου επι αιώνες λάμπει σαν ήλιος ο λαμπρός ναός της Αγίας Σοφίας. Από μικρά μαθητούδια μαθαίναμε στα θρανία για τους δυο μηχανοποιούς και μαθηματικούς, τον Ανθέμιο και τον Ισίδωρο, όταν με εντολή του αυτοκράτορα Ιουστινιανού ξαναθεμελιώθηκε για τρίτη φορά ο ξακουστός ναός της του Θεού Σοφίας, κάνοντάς τον γνωστό στα πέρατα του τότε κόσμου.
Σαν συνοριακή πόλη που υπήρξαμε από παλιά στα Βυζαντινά χρόνια, μα και στα τωρινά, δεθήκαμε άρρηκτα με τα ιστορικά συμβάντα, ήδη από τα αρχαία χρόνια και εν συνεχεία με την μακραίωνη βυζαντινή περίοδο και τα μετέπειτα χρόνια των 527 ετών κυριαρχίας, όλων όσων την θελήσανε καθώς και τα επόμενα που ακολούθησαν ως σήμερα. (Τουλάχιστον) πέντε αυτοκράτορες του βυζαντίου νοιαστήκανε για τα τείχη και την τύχη της Καστοριάς μας, και την προστασία και τη φύλαξή της από τα αντίπαλα στρατεύματα.
α) Ο Ιουστινιανός ο πρώτος αυτοκράτορας βάζοντας μαστόρους να δουλέψουνε, κτίζοντας τα τείχη της ολόγυρα.
β) Ο Βασίλειος ο Β΄ ο επονομαζόμενος από τις ιστορικές πηγές Βουλγαροκτόνος, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τα τείχη μετά την απελευθέρωσή της από τους βουλγάρους.
γ) Ο Αλέξιος ο Α΄ Κομνηνός που την απάλλαξε από το σύντομο πέρασμα των Νορμανδών, αφιερώνοντας μετά την νίκη του, την Μονή στην Παναγία τη Μαυριώτισσα.
δ) Ο Μιχαήλ Άγγελος που στη διάρκεια της βασιλείας του διευκόλυνε το εμπόριο ανάμεσα σε Νενετούς και Καστοριανούς.
ε) Ο Μιχαήλ ο Η΄ ο Παλαιολόγος που κέρδισε ξανά την πολιτεία μας από το δεσποτάτο της Ηπείρου και ανακαίνισε εκκλησίες, καλώντας τον περίφημο τότε ζωγράφο Μανούλ Πανσέληνο με τους μαθητευόμενους νεαρούς βοηθούς του, οπότε,
έχουμε πολλούς σπουδαίους λόγους να νοιαζόμαστε και να πονούμε βαθιά για τις ακραίες αποφάσεις όσων επιδιώκουν να τη «ντύσουνε» να την φτιασιδώσουνε με ξένη φορεσιά την Αγιά Σοφιά, να αρπάξουνε την αίγλη που την περιβάλει, με αήθη τρόπο.
Μα…ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ Ν΄ ΑΛΛΑΞΕΙ…να σβήσει… έτσι… με τέτοιους τρόπους το μεγαλείο της, κι ότι κι αν μηχανεύεται κανείς για τα παρόντα και τα του μέλλοντος, ο ναός θα είναι πάντοτινά η οικουμενική σκέπη μας, και σαν ένα μοναδικό αρχιτεκτονικό επίτευγμα, μα κυρίως σαν ένας ιερός Χριστιανικός χώρος, όπου προσκυνήσανε βασιλιάδες και λαός, εκεί όπου ακουμπήσανε με πίστη και ελπίδα, επι χρόνους πολλούς γενιές και γενιές, όλοι οι ταπεινοί και οι καταφρονεμένοι, σιγοψάλλοντας τους υπέροχους ύμνους και τους ψαλμούς της εκκλησίας «Τη Υπερμάχω στρατηγώ τα νικητήρια»…
Εξακολουθούμε σ΄αυτό το κομμάτι γης στην Καστοριά μας – υπαίθριο βυζαντινό μουσείο – να τηρούμε κατά το δοκούν τις παραδοσιακές συνήθειες, τα έθιμα, τον πολιτισμό μας, τις βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες μας, που πολλές έχουν ξανασυντηρηθεί, και διατηρώντας τη σχέση μας με την Πόλη μέσω του Πατριαρχείου. Ωστόσο, αντιλαμβανόμαστε πως οι επιρροές, η τεχνολογία η παγκοσμιοποίηση «πέρασαν» στον κόσμο μας νέες επιδράσεις, στο ρευστό σκηνικό όπου «τα πάντα ρει»… κατά τον σοφό Ηράκλειτο.
Κάτω από τις περιστάσεις αυτές, την υπομονή, την αντοχή, την ψυχραιμία, τη σύνεση, αποφεύγουμε τα «θερμά επεισόδια», βαστώντας τη σημαία της επικοινωνίας και του διαλόγου δια της διπλωματικής οδού. Κι όπως λένε οι περισσότεροι που κατέχουν το θέμα η διπλωματική γλώσσα αποτελεί τη γέφυρα για την καλύτερη έκβαση των πραγμάτων, όσο κι αν οι απέναντι περιφρονούν το διεθνές δίκαιο και την προσπάθεια για ένα κόσμο καθόλου βέβαια ιδανικό…,μα εφικτό…,σε ώρες μετρημένες λεπτό προς λεπτό δίχως να υπάρχει το χρέος για σεβασμό, για ήπιο λόγο, που τόσο έχει ανάγκη ο κόσμος στο γαλάζιο πλανήτη και ιδίως στη γειτονιά μας.
«ΔΕΝ ΥΠΗΡΞΕ ΠΟΤΕ ΚΑΛΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ Η΄ ΚΑΚΗ ΕΙΡΗΝΗ» έγραφε ο Βενιαμίν Φράνκλιν – Αμερικανός εφευρέτης (1706-1790)
Η διπλωματική οδός διαρκώς στενεύει, οδηγώντας μας σε μονοπάτια γεμάτο αγκάθια, βατσινιές, ζιζάνια, οχιές κι άλλα ιοβόλα ερπετά, συνδυαζόμενα με την αλαζονεία και την σκληρότητα των γειτόνων μας. Μέσα από τα δρομάκια αυτά όπου εξαντλούνται τα όρια της λογικής, ή μιας άλλης δίκαιας λύσης, απομένει πάντα η στάλα της ελπίδας…
Σ΄ αυτή τη σταλαγματιά στεκόμαστε στηρίζουμε «την πάσαν ελπίδαν»… μπας και γλυκάνει το κλίμα, δροσερέψει ο νους και μοσχομυρίσουνε πλάϊ πλάϊ τα αρώματα της Δύσης με της Ανατολής, έπειτα από τη μακροχρόνια βαριά μούχλα και τη δυσωδία που παρέμεινε χρόνια και ζαμάνια, αφήνοντας πάραυτα τα μελανά σημάδια του φανατισμού, τα εμπόδια που στήνονται με δόλια μέσα, που μας σφίγγουνε σαν θηλιά περασμένη στο λαιμό.
Χέρι βοήθειας απλώνουμε, αναζητούμε μυαλά να στηρίξουν τα δίκια μας, μαζί με την ελπίδα, την εσωτερική δύναμη , που μας φορτίζει με πίστη ώστε «να σηκωθούμε λίγο ψηλότερα» όπως το θέλει κι ο ποιητής, απέναντι τη βαρβαρότητα που βλάπτει σοβαρά κι απειλεί τον κόσμο από γη και αέρα.
«Ο ανίκανος ηγέτης είναι σαν τον άνθρωπο που ανέβηκε στη στέγη ενός ουρανοξύστη.΄Όλα κάτω του φαίνονται μικρά και όλοι από κάτω τον βλέπουνε μικρό…» (ανώνυμος).
Χέρι βοήθειας απλώνουμε στους εταίρους μας κοντινούς και μακρινούς, ζητώντας μέσα απο τα ιστορικά γεγονότα το δίκιο μας, σε ώρες που το σκοτάδι πέφτει βαρύ κι εμείς ζητούμε τ΄ άπλετο φως, την καλή σχέση, ν΄αφήσουμε στην αυλή μας λίπασμα, να την καθαρίσουμε από τα ζιζάνια, να πλουτίσουμε τη γη και τη σκέψη μας, να φρεσκάρουμε το νόημα της ζωής, να ποτίσουμε τις φλέβες με ελπιδοφόρα μηνύματα για το νέο κόσμο που γεννιέται κάθε τόσο τα τρυφερά μωρά, που σαν μεγαλώσουνε θάρθουν στη θέση μας, κουβαλώντας τα λάθη πολλών γενεών. Εξάλλου εμείς θα λείψουμε από το πρόσκαιρο σκηνικό δεν πρέπει να τα απαλλάξουμε από τα χειρότερα; (κι ας μη μας τρομάζει ή μας πειράζει αυτό, κι ούτε ο κορσές του εγωϊσμού να μας σφίγγει τόσο πολύ, ώστε να νομίζουμε ότι θα είμαστε εδώ εφ’ όρου ζωής).
΄Ολοι μας, σπουδαίοι και ταπεινοί, ζήσαμε το δικό μας τακτό κομμάτι, χαρήκαμε, κλάψαμε, παλαίψαμε, ψάξαμε για την Ιθάκη μας, βρήκαμε μυθικά θεριά, μπορεί και «κατώτερα των περιστάσεων» που μας γονατίσανε. Νιώσαμε την απόρριψη, τον εξευτελισμό…μα έχοντας θέληση και πίστη ξανασηκωθήκαμε φορώντας στο πέτο άνθη της πρωτοπόρας μυγδαλιάς, κληρονομημένα από τις ελπίδες και τα κουράγια των δικών μας ανθρώπων., έτοιμοι για νέα βήματα, καθημερινές νίκες ή ήττες, υποχωρήσεις και συμβιβασμούς.
Στον κύκλο της ζωής, όλα αυτά είναι λίγο πολύ γνωστά, συμβαίνουν στους περισσότερους, ενώ….. Ο ΧΡΟΝΟΣ ΕΙΝΑΙ ΑΠΕΡΑΝΤΟΣ ΚΑΙ ΜΕΙΣ ΠΕΡΑΣΤΙΚΟΙ…
(Πόσο όμορφες ώρες έχουν χαθεί άδικα, πόσα μάτια και κορμιά πάψανε να βλέπουν και να αναπνέουν, από τα σκληρά χρόνια, τις σκοτεινές ώρες που περάσανε από τον πλανήτη!)
΄Αραγε… άραγε αν ζούσε σήμερα ο Μουχαμέτης (Μωάμεθ ιδρυτής του Μωαμεθανισμού) πως θα απαντούσε στους φανατικούς του κόσμου μας;
Ταξιδεύοντας μέσα από το λογοτεχνικό έργο που άφησε ο Νίκος Καζαντζάκης «Αναφορά στο Γκρέκο» και περνώντας από πολλές χώρες, συναντούμε τον παρεξηγημένο συγγραφέα παγκόσμια γνωστό, μεγαλόψυχο πλάσμα, να επισκέπτεται το ξακουστό μοναστήρι της Αγίας Αικατερίνης στην έρημο του Σινά, όπου η Κρητική παρατηρητική του ματιά στέκει δίπλα στον ηγούμενο και τους μοναχούς της μονής, εξιστορώντας εκείνοι τα χρόνια που ο Μωάμεθ πέρασε από εκεί και ο Καζαντζάκης με τον πηγαίο και ζουμερό του λόγο, περιγράφει όσα άκουσε.
Ν. Καζαντζάκη – απόσπασμα
«χτίστηκε από τον Αυτοκράτορα Ιουστινιανό το μοναστήρι κι έστειλε διακόσιες οικογένειες από τον Πόντο κι από την Αίγυπτο να εγκατασταθούν κοντά στη μονή, νάναι σκλάβοι της, να την υπηρετούν, να την υπερασπίζονται. Πέρασε ένας αιώνας, ήρθε ο Μουχαμέτης (Μωάμεθ), πέρασε κι απ΄ το όρος Σινά. Σώζεται ακόμα σ΄ ένα κόκκινο γρανίτη το αχνάρι από το πόδι της καμήλας του. Οι καλόγεροι τον υποδέχτηκαν με μεγάλες τιμές, ευχαριστήθηκε ο Μουχαμέτης και τους έδωσε την περίφημη διαθήκη ΑΧΤΙΝΑΜΕ και παραχώρησε στο μοναστήρι, γραμμένο με κουφικά γράμματα σε προβιά δορκάδας, μεγάλα προνόμια και τα βούλωσε με την απαλάμη του, δεν κάτεχε γράμματα, μαθές…και λένε τα προνόμια : «Αν καταφύγει καλόγερος του Σινά σε βουνό, πεδιάδα ή σπηλιά ή στην έρημο, εκει θάμαι και γω μαζί του και θα τον υπερασπίζω από κάθε κακό. Εγώ θα προστατεύω τους Σιναϊτες, όπου κι αν βρίσκονται σε στεριά και σε θάλασσα, στη ανατολή και τη δύση, στο βορρά ή στον νότο. Δεν υποχρεώνονται να πλερώνουν φόρο ή δεκάτη από τα σπαρτά, μήτε στρατολογούνται, μήτε δίνουν κεφαλιάτικα. Το φτερό του ελέους λάμπει πάνω από τις κεφαλές τους…Μιλούσε ο γέρος μοναχός και η απόκοσμη φωνή ζωντάνευε τα βυζαντινά τείχη και τ΄αψηλά βουνά γύρω μου, και γέμισε ο αγέρας με αγίους και μάρτυρες».
Νίκου Καζαντζάκη
Α) «Αναφορά στον Γκρέκο»
Β) «Ταξιδεύοντας» (Ιταλία, Αίγυπτος,Σινά, Ιερουσαλήμ, Κύπρος – ο Μοριάς)
Μαρούλα Βέργου Γκαμπέση
17 Ιουλίου 2020
