Μέσα σε κλίμα βαθιάς συγκίνησης, έλαβαν χώρα φέτος οι εκδηλώσεις μνήμης των θανόντων Αργιτών από νάρκη στο Γάβρο. Το πρωί της Κυριακής 20 Σεπτεμβρίου τελέστηκε το μνημόσυνο στον Ιερό Ναό της Αγίας Παρασκευής, ενώ ακολούθως επιμνημόσυνη δέηση στον χώρο του τραγικού δυστυχήματος στο χωριό Γάβρος, όπου και έχει ανεγερθεί το νέο περικαλλές μνημείο τους. Την επιμνημόσυνο δέηση στο νέο μνημείο τέλεσαν ο Πρωτοπρεσβύτερος Πατέρας Λεωνίδας, ο οποίος μετέφερε τις ευχές και τα συγχαρητήρια του Σεβασμιότατου Μητροπολίτη Καστοριάς κ.κ. Σεραφείμ, και οι Πατέρες Σωκράτης και Νικόλαος.
Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια του νέου περικαλλούς μνημείου από τον δωρητή κ. Χρήστο Χουσμεκερίδη , τον πρόεδρο της «Ορεστίδος» Κωνσταντίνο Αδάμ, και τους Γρηγόρη Γρηγοριάδη, Εκτελεστικό Γραμματέα της Περιφέρειας Δυτ. Μακεδονίας και τον Αντιδήμαρχο Δημήτριο Ευαγγελίδη.
Τις εκδηλώσεις τίμησαν με την παρουσία τους ο Εκτελεστικός Γραμματέας της Περιφέρειας Δυτ. Μακεδονίας κ. Γρηγόρης Γρηγοριάδης, ο Αντιδήμαρχος κ. Δημήτριος Ευαγγελίδης, το Δ.Σ της « Ορεστίδος» με επικεφαλής τον Πρόεδρο του κ. Κωνσταντίνο Αδάμ, οι συγγενείς των θυμάτων και πλήθος κόσμου, που με ευλάβεια συμμετείχε στην όλη εκδήλωση.
Στην ομιλία του ο Πρόεδρος της «Ορεστίδος» Κωνσταντίνος Αδάμ ανέφερε:
71 χρόνια μετά….. οι μνήμες παραμένουν ζωντανές
Συμπληρώθηκαν φέτος 71 χρόνια από την αποφράδα εκείνη ημέρα της 19ης Σεπτεμβρίου 1949, κατά την οποία βρήκαν τραγικό θάνατο, εδώ, λίγο έξω από χωριό Γάβρος, διακεκριμένοι νέοι και νέες συμπολίτες μας, μετά από έκρηξη νάρκης στο στρατιωτικό αυτοκίνητοί που επέβαιναν και τους μετέφερε στο χωριό Μελάς, προκειμένου να παραστούν στις επετειακές εκδηλώσεις του Μακεδονικού Αγώνα και της θυσίας του ήρωα Παύλου Μελά .
Την αποτελούσαν Οδηγοί-πρόσκοποι και εκπαιδευτικοί των νηπιαγωγείων, δημοτικών σχολείων και του γυμνασίου Άργους Ορεστικού, ορμώμενοι από αγνά πατριωτικά αισθήματα. Η μετάβαση των μαθητών έγινε κατόπιν υπογραφής υπεύθυνης δήλωσης από τους γονείς τους.
Η πομπή ξεκίνησε το πρωϊνό της 19ης Σεπτεμβρίου από την Κεντρική πλατεία. Επιβιβαστήκαν σε τρία «Τζαίημ» δηλ. στρατιωτικά οχήματα τα οποία θα τους μετέφεραν στο χώρο των εκδηλώσεων. Ήταν όλοι τους νεαρά άτομα, νέοι και νέες γεμάτοι ζωή, γεμάτοι ελπίδα για το μέλλον, μετά από την λήξη της κατοχής και του αδελφοκτόνου εμφυλίου πολέμου.
Από σχετικές μαρτυρίες ατόμων τα οποία συμμετείχαν τότε στην επίσκεψη υπό την ιδιότητα του μαθητή πληροφορούμαστε ότι κάποιοι τυχεροί, όπως αποδείχθηκε στη συνέχεια, δεν επιβιβάστηκαν στα στρατιωτικά οχήματα. Ενας εξ αυτών ο μετέπειτα δάσκαλος Χρυσόστομος Παπασταύρος, λόγω καθυστερημένης άφιξης του, άλλος δε, ο Μητρούσης Ευάγγελος, ενώ μετέβη στην πλατεία, απομακρύνθηκε την τελευταία στιγμή από τον πατέρα του.
Δυστυχώς τους υπόλοιπους η μοίρα τους επιφύλαξε μία τραγική εξέλιξη.
Τα στρατιωτικά οχήματα τα οποία κινούνταν εν πομπή, έξω από τον σημερινό Νέο Οικισμό Γάβρου, λόγω της διέλευσης άλλων οχημάτων, παρέκκλιναν της πορείας τους, δια να προσπεράσουν τα ακολουθούντα οχήματα, με αποτέλεσμα να πατήσουν πάνω σε νάρκη. Τα δύο πρώτα οχήματα διήλθαν ασφαλή, ενώ το τρίτο στο οποίο εξερράγη η νάρκη, ανεφλέγη σκορπώντας τον όλεθρο στους επιβαίνοντας νέους και νέες της πόλης μας.
Το αποτέλεσμα ήταν τραγικό. Πλήθος νέων με εγκαύματα και σοβαρούς τραυματισμούς, αλλά δυστυχώς, το χειρότερο από όλα, ήταν ότι, το γεγονός της ανάφλεξης του οχήματος, είχε ως συνέπεια να βρουν οικτρό θάνατο πολλοί νέοι και νέες της πόλης μας.
Ο τόπος αυτός για πολλούς συμπατριώτες μας θυμίζει μπαρούτι, θυμίζει αφόρητους πόνους και βασανιστήρια ψυχής για μια ολόκληρη ζωή.
Τραγική φιγούρα και σε αυτό το επετειακό προσκύνημα μας η κ. Αναστασία Χουσμεκερίδου – Τσινικλίδου, η μόνη εν ζωή, από τους τραυματίες της έκρηξης, δωδεκάχρονο κορίτσι τότε, επέβαινε μαζί την μητέρα της Γεσθημανή στο μοιραίο «Τζαίημς» που ανεφλέγη, έχασε την μητέρα της, ενώ η ίδια με φρικτούς πόνους νοσηλεύτηκε με σοβαρά τραύματα στο σώμα της, αλλά κυρίως, στην ψυχή της στο Νοσοκομείο Καστοριάς και επί ενιάμηνο στην Χειρουργική κλινική Ζάχου. Συγκλονίζουν τα λόγια της – κατάθεσή ψυχής κατά την επιστροφή μας από το μνημείο του Γάβρου, μέσα στο αυτοκίνητο του γιού της Χρήστου, ο οποίος και μας τα μεταφέρει. « Η μάνα μου άρχισε να μας λέει λεπτομέρειες από το συμβάν όπου δεν μπορούσα πια να οδηγήσω από τα βουρκομένα μάτια μου. Λεπτομέρειες που δεν μας είχε πει ποτέ για να μην μας πληγώσει… ότι της έβαλαν γύψο κατά λάθος, ότι τραβούσε τις γάζες ο ένας γιατρός και ο άλλος τη χαστούκιζε για να μην ουρλιάζει, και πολλά αλλά τα οποία χαρακτηρίζονται απλώς οικτρά και δεν θα μπω σε λεπτομέρειες . Ξέσπασε λοιπόν σε λυγμούς και παραπονέθηκε γιατί η μοίρα την διάλεξε για μια τέτοια δοκιμασία. Φυσικά Κώστα ούτε κι εσύ θα το ξέρεις, αλλά τα καμένα πόδια της τρέχουν ακόμη πύον. Μια πληγή ψυχική και σωματική που δεν θα κλείσει ποτέ. Από ντροπή, η τσίπα όπως λέμε εμείς, ούτε καν ζήτησε βοήθεια από την πολιτεία, και ούτε θα ζητήσει ποτέ»
Συγκλονιστική και η μαρτυρία του αυτόπτη μάρτυρα κ. Μιχάλη Πισμίχου, ο οποίος επέβαινε σαν πρόσκοπος σε άλλο «Τζαίημς» και έζησε όλη αυτή την τραγωδία να ξετυλίγεται σαν εφιάλτης μπρος στα μάτια του. «Οι σκηνές που ακολούθησαν της έκρηξης ήταν τρομακτικές. Φωνές κλάματα, πανζουρλισμός, σκηνές φρίκης με ανθρώπους να φλέγονται και με άλλους να προσπαθούν να τους βοηθήσουν. Μεταξύ των επιζώντων είδαν να εκτινάσσεται σε αρκετή απόσταση και ο καθηγητής τους Χριστοφορίδης, ο οποίος όμως διασώθηκε», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Πισμίχος.
Συγκινητική ήταν η προσπάθεια των άλλων συνεπιβατών, για απεγκλωβισμό τους μέσα από το φλεγόμενο τζαίημς, με κίνδυνο και της δικής τους ζωής. Θα πρέπει δε να αναφέρουμε την ηρωική, όπως θα την χαρακτηρίζαμε, προσπάθεια της αειμνήστου Ζαχαρούλας Χατσέρα, η οποία ρίχτηκε κυριολεκτικά στις φλόγες, αψηφώντας τον κίνδυνο και το γεγονός ότι ως προσφάτως χηρεύσασα, διακινδύνευε την ολοκληρωτική ορφάνια του μοναχογιού της Δημητρίου, σώζοντας πολλούς συμπολίτες και φίλους της. Δραστηριοποιήθηκε το Νοσοκομειακό όχημα της Μεραρχίας το οποίο παρέλαβε τα θύματα και τους εγκαυματίες και τους μετέφερε στο Νοσοκομείο της Καστοριάς για περίθαλψη.
Αυτό το τραγικό γεγονός που σημάδεψε την πόλη μας, αυτούς του αδικοχαμένους συμπολίτες μας τιμούμε και ενθυμούμαστε όλα αυτά τα χρόνια.
Ο Δήμος Αργους Ορεστικού σε συνεργασία με τον Σύλλογο μας και, με τους συγγενείς των θυμάτων με τον τότε Δήμαρχο, τον ευπατρίδη Μιχαήλ Ζάχο, ήρθε το 1996 να αποδώσει την οφειλόμενη τιμή στα τραγικά θύματα, με την κατασκευή ενός απέριττου μνημείου στον τόπο της θυσίας τους και την καθιέρωση του ετήσιου μνημοσύνου στη μνήμη τους.
Γιαυτό , Ο Μορφωτικός Σύλλογος «Η Ορεστίς» Αργους Ορεστικού τελεί κάθε χρόνο, σε συνεργασία με το Δήμο μας και τους συγγενείς των θανόντων, το μνημόσυνο και επιμνημόσυνη δέηση, υπέρ αναπαύσεως της ψυχής των θανόντων συμπατριωτών μας: Ανανία Διαλεχτής, Πουρσανίδου Παρθένας, Αντωνίου Αθανασίου, Σανταλίδη Βενιζέλου, Λιβανίδη Χρήστου, Σικαβίτσα Σίμου, Μιχαήλ Αλεξάνδρας, Τσινικλίδου Γεθσημανής και του στρατιώτη οδηγού του οχήματος, οι οποίοι, την 19η Σεπτεμβρίου 1949, κατά τη μετάβασή τους στο χωριό Μελάς, για να παραστούν στις επετειακές εκδηλώσεις του Μακεδονικού Αγώνα , ανεφλέγησαν από έκρηξη νάρκης, με συνέπεια να βρουν τραγικό θάνατο.
Το χρέος αυτό ερχόμαστε και φέτος, ταπεινοί προσκυνητές, να επιτελέσουμε όλοι εμείς, ώστε να διατηρούσουμε την Α-λήθεια, την μη λήθη, δηλαδή, τη μνήμη του γεγονότος, αποτίωντας τον φόρο τιμής σε όλους αυτούς που επιτελώντας το πατριωτικό τους χρέος, έπεσαν και αυτοί θύματα του καθήκοντος, εν καιρώ ειρήνης.
Ολοι αυτοί, που όπως προαναφέραμε, πλήρωσαν με την ζωή τους, όπως και οι υπόλοιποι επιβαίνοντες βέβαια, πλήρωσαν με τραυματισμούς και εγκαύματα, αλλά και ισχυρό ψυχικό σόκ, αυτό το ιερό χρέος προς την Μακεδονία και τους ήρωές Μακεδονομάχους μας.
Τέλος έχει σημασία να αναφέρουμε, προσκρούοντας στην σεμνότητα και διακριτικότητα του δωρητή, ότι μετά το ενδιαφέρον που έχει επιδειχθεί από συγγενείς των θυμάτων, και συγκεκριμένα από τον ευπατρίδη εγγονό της αείμνηστης Τσινικλίδου Γεθσημανής, κύριο Χρήστο Χουσμεκερίδη, πραγματοποιήθηκε η αναβάθμιση των εκδηλώσεων τιμής και μνήμης των θυμάτων, και παράλληλα η κατασκευή του νέου περικαλλούς μνημείου, σε σχέδια του αρχιτέκτονα Στέφανου Φιλλίπου, με καταγωγή από την Καστοριά. Η σχετική μελέτη από αρχιτεκτονικό γραφείο του κ. Φιλίππου, προφέρθηκε δωρεάν, ενώ η σχετική δαπάνη κατασκευής του νέου περικαλλούς μνημείου καλύφθηκε εξ ολοκλήρου από τον κ. Χουσμεκερίδη. Την κατασκευή του ανέλαβε ο εργολάβος κ. Βίκτωρας Χαριζόπουλος.
Τέλος, την επιμέλεια όλων των γραφειοκρατικών διατυπώσεων για την εξασφάλιση των αδειών και εγκρίσεων κατασκευής του νέου μνημείο, όπως βέβαια , την τέλεση του ετησίου μνημοσύνου, καθώς επίσης και την μέριμνα για την δημιουργία μικρού ιστορικού ντοκιμαντέρ που αφηγείται το τραγικό γεγονός, ανέλαβε ο σύλλογος μας, ως μικρό μνημόσυνο στη μνήμη των θανόντων.
Δυστυχώς η πανδημία του κορωνοϊού και τα αναγκαία μέτρα πρόληψης του, δεν μας επιτρέπουν φέτος να πραγματοποιήσουμε τις παράλληλες πολιτιστικές εκδηλώσεις που προγραμματίζαμε, σε συνδυασμό με τα εγκαίνια του νέου καλαίσθητου μνημείου. Υποσχόμαστε όμως ότι, σεβόμενοι την μνήμη της τραγικής τους θυσίας, θα συνεχίσουμε με κάθε πρόσφορο μέσο να τιμούμε και να διατηρούμε την μνήμη τους με κάθε πρόσφορο μέσο.
Πολλοί αναρωτούνται γιατί 7 δεκαετίες μετά, τα κάνουμε όλα αυτά ; Γιατί ανεγέρθηκε το νέο περικαλλές αυτό μνημείο; Απαντούμε ότι, ο λόγος ο οποίος έχει ανεγερθεί το μνημείο αυτό είναι κατά τις τρεις ευχές του δωρητή:
- Να λέει ότι είναι Μακεδόνας μέσα στη χώρα του, αλλά και έξω από τη χώρα του, και όλοι να καταλαβαίνουν ότι είναι Έλληνας· Ότι εμείς στην Μακεδονία μιλάμε Ελληνικά, δεν έχουμε μακεδονική διάλεκτο, δεν έχουμε μακεδονική κουλτούρα , είμαστε Έλληνες, έχουμε την ελληνική κουλτούρα, και είμαστε περήφανοι για τις ρίζες μας
- Να μην ξανά μαλώσουμε ποτέ σαν έθνος. Τα τραγικά αυτά συμβάντα συνέβησαν αμέσως μετά το τέλος του δεύτερου παγκοσμίου πολέμου όπου όλες οι χώρες ανασυγκροτούσαν τις δομές της κοινωνίας τους, και εμείς αλληλοσπαραζόμασταν. Τα σημάδια της περιόδου αυτής του εμφυλίου πολέμου, εκτός από τον τριετές όλεθρο, μάτωσαν την πορεία της Ελλάδας μας ακόμα μέχρι σήμερα· Να μην συμβούν ποτέ ξανά !
- Εύχεται ότι ό,τι ο θεός που τους στέρησε στην επίγεια παρουσία τους, να τους το ανταποδώσει πολλαπλά, εκεί ψηλά που βρίσκονται και μας βλέπουν.
Ας είναι αιωνία η μνήμη τους
Ο Αργίτης
