Το τέλος κάθε χρονιάς τροφοδοτεί συχνά την ανάγκη ενδοσκόπησης σε αρκετούς από εμάς. Λόγω της ύπαρξης κοινωνικών δικτύων, τα τελευταία χρόνια νιώθουμε πως υπάρχει πληθώρα γεγονότων που συμπιέζονται βάναυσα μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, δυσκολεύοντας την ιεράρχηση μας όσον αφορά τη βαρύτητα τους για το μέλλον.
Αν και συνήθως επικεντρωνόμαστε σε έντονα γεγονότα που προσφέρουν ένα καθαρό πριν και μετά – π.χ. κάποια καταστροφή ή συνταρακτική πράξη – πολλές φορές οι αλλαγές παίρνουν την μορφή χιονοστιβάδας. Με άλλα λόγια φαινομενικά μικρές αλλαγές, οι οποίες σταδιακά χτίζονται σε κάτι πολύ μεγαλύτερο, μπορούν να οδηγήσουν σε ολέθρια αποτελέσματα – όπως μας υπενθύμισε η πρόσφατη τραγωδία στα Βαρδούσια Όρη.
Ένα παράδειγμα μιας τέτοιας συσσώρευσης μικρών αλλαγών, αποτελεί η εξωτερική πολιτική μιας χώρας. Σε γενικές γραμμές, όταν αυτό αφορά μια μικρή χώρα, οι αλλαγές γίνονται δυσκολότερα αντιληπτές από τους περισσότερους ανθρώπους, και παραμένουν ως επί το πλείστον θέμα συζήτησης για όσους έχουν κάποια επαγγελματική ή μη ενασχόληση με τις διεθνείς σχέσεις και άλλα ζητήματα πολιτικής. Όμως, όταν αυτή η χώρα είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής τότε αυτές οι αλλαγές γίνονται, αργά ή γρήγορα, αντιληπτές από όλους – και όχι απλά ένα θέμα συζήτησης των ενασχολούμενων με την εξωτερική πολιτική.
Αν και κινήσεις αναμόρφωσης της εξωτερικής πολιτικής, με χώρες που δύσκολα μπορούν να χαρακτηριστούνε δημοκρατικές ή φιλικά προσκείμενες στις Η.Π.Α., υπήρχαν και στην πρώτη τετραετία του τωρινού προέδρου, πλέον γίνεται εμφανές πως η Αμερικάνικη εξωτερική πολιτική μετατοπίζεται σε μια ολότελα διαφορετική κατεύθυνση. Σε αντίθεση με το δόγμα που αντιλαμβάνεται χώρες όπως τη Κίνα ή τη Ρωσία σαν στρατηγικούς εχθρούς ενός παγκόσμιου ανταγωνισμού, η τωρινή κυβέρνηση δείχνει να αντιλαμβάνεται τον κόσμο μέσα από το πρίσμα των λεγόμενων σφαιρών επιρροής, μια ιδέα κυρίαρχη σε παλαιότερες εποχές.
Έχοντας αυτό το πρίσμα υπόψην, διάφορες ενέργειες όπως η πρόθεση για προσάρτηση του Καναδά ή της Γροιλανδίας, η εκφρασμένη ανάγκη για στρατιωτική αντιμετώπιση των καρτελ του Μεξικού, η βύθιση ψαρόβαρκων από τη Βενεζουέλα σε διεθνή ύδατα και η κατάσχεση πετρελαιοφόρων από την ίδια χώρα, συνθέτουν μια εικόνα ολικής μεταστροφής στο πως η Αμερική αντιλαμβάνεται τα δικαιώματα και τις απαιτήσεις που έχει από τις γειτονικές της χώρες. Δεν υπάρχει πλέον οποιαδήποτε αναφορά σε πλαίσιο αρχών και συνεργασιών, μόνο επιθετική διεκδίκηση όσων θεωρεί πως πρέπει να της ανήκουν αν βρίσκονται εντός του δυτικού ημισφαιρίου – το πετρέλαιο, τα σπάνια ορυκτά, ο έλεγχος της μετανάστευσης ή οτιδήποτε μπορεί να βοηθήσει την ιδέα πως η Αμερική είναι ισχυρή και έρχεται πάντα πρώτη.
Πουθενά όμως δεν γίνεται εμφανέστερη η μεταστροφή της εξωτερικής πολιτικής των Η.Π.Α. από ότι στη προσέγγιση της με το ΝΑΤΟ ή την Ευρώπη – και συνεπακόλουθα στην σύγκρουση Ουκρανίας-Ρωσίας. Καταρχάς, σε αντίθεση με το παρελθόν οι Η.Π.Α. πλέον αντιλαμβάνονται το ΝΑΤΟ σαν οικονομικό κόστος που πρέπει να «πληρώνεται από όλους» και πως οι Ευρωπαϊκές χώρες έχουν εκμεταλλευτεί τις Η.Π.Α. με το να μην ξοδεύουν τουλάχιστον το 3% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος τους σε στρατιωτικές δαπάνες – μεγάλο κομμάτι των οποίων προφανώς θα προέρχονταν από Αμερικάνικες εταιρίες όπλων. Σαν μεμονωμένο επιχείρημα, για πολλούς αυτό φάνταζε λογικό όταν πρωτοεμφανίστηκε στο δημόσιο διάλογο.
Οι επόμενες κινήσεις φανέρωσαν όμως πως αυτό το επιχείρημα ήταν ουσιαστικά προφάσεις εν αμαρτίαις, για να δικαιολογηθεί η επερχόμενη αλλαγή πολιτικής. Η τωρινή κυβέρνηση υιοθετεί αφηγήσεις που περιγράφουν την Ευρώπη σαν μια σχεδόν δυστοπική ένωση αδύναμων κρατών στην οποία δεν υπάρχει ελευθερία λόγου και βρίσκεται υπο τον κίνδυνο πολιτισμικής εξαφάνισης λόγω της μετανάστευσης μη-χριστιανικών πληθυσμών. Αυτό ξεκίνησε μεν σαν ένα κρεσέντο νουθεσίας από τον αντι-πρόεδρο των Η.Π.Α. σε μια σύνοδο ασφαλείας στο Μόναχο, αλλά αποτελεί πια επίσημη κυβερνητική θέση όπως αυτή έχει αποκρυσταλλωθεί στο μακροσκελές και συνήθως τετριμμένο έγγραφο για την Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας (National Security Strategy). Σε αυτό, γίνεται ειδική μνεία στη πρόθεση των Η.Π.Α. να βοηθήσουν κινήματα που αμφισβητούν την τωρινή δομή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταβάλλοντας παράλληλα τη στάση της Ευρώπης ως προς τη Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Είναι ξεκάθαρο, σε όποιον αντιλαμβάνεται τη πραγματικότητα όπως είναι και όχι όπως παρουσιάζεται από φερέφωνα πρεσβειών νεοτσαρικού τύπου, πως οι προθέσεις των Η.Π.Α. για το τι μέλλει γεννέσθαι στην Ευρωπαική Ήπειρο δεν συμβαδίζουν με αυτές της Ευρωπαικής Ένωσης – παρά μόνο υπό το πρίσμα των εκβιαστικών οικονομικών ανταλλαγμάτων που θα πρέπει να παρέχει αφειδώς εν είδη σπονδής. Το τραγικό είναι πως και στη χώρα μας κυνικοί συλλογισμοί, που δικαιολογούν άτακτες προσωρινές συνθηκολογήσεις με τους ισχυρούς, παρουσιάζονται σαν «ώριμες απόψεις ρεαλισμού», ενώ το μόνο πράγμα που υπόρρητα επιδιώκουν είναι για μια ακόμα φορά να πλήξουν το Ευρωπαϊκό οικοδόμημα, προσβλέποντας πιθανά σε ένα μέλλον στο οποίο θα τους πεταχτεί ένα καλύτερο κομμάτι ψωμί στην ουρά ενός συσσιτιού.
Οι αλλαγές που συντελούνται ήδη στο Ευρωπαϊκό οικοδόμημα, με τη συνέχιση της εμπράγματης στήριξης της Ουκρανίας και την υιοθέτηση – με αργούς ρυθμούς – πολιτικών που στοχεύουν σε ουσιαστική απεξάρτηση από συγκεκριμένες ενεργειακές πηγές και σε αύξηση στρατιωτικών δυνατοτήτων, ήδη λοιδορούνται από συνήθη φερέφωνα. Το κρίσιμο ζήτημα είναι πως ακόμα και αυτές οι αλλαγές ίσως φτάνουν καθυστερημένα, όμως καλώς ή κακώς θα κρίνουν την δυνατότητα της Ευρώπης να θέτει αυτόνομα τους όρους υπάρξεως της σαν ένα σύνολο ελεύθερων κρατών και όχι υπό την εποπτεία ή ανοχή εκβιαστικών αυτοκρατοριών.
Ο Αργύρης Σακαλής έχει σπουδάσει Οικονομικά
Και είναι ερευνητής στο Durham University
