6 & 7 Ιανουαρίου – Όταν οι Μπάντες Κλέβουν την Παράσταση (Του Ανδρέα Θ. Κυπαρίσση)

κατηγορία : Παράδοση από

6 Ιανουαρίου, οι πρώτες απογευματινές εικόνες που αντικρίζεις στους δρόμους σε προϊδεάζουν γι’ αυτό που θα ακολουθήσει. Παρέες πλανόδιων μουσικών και καρναβαλιστών κάνουν την εμφάνισή τους για το καθιερωμένο ετήσιο ραντεβού με το έθιμο του καρναβαλιού, τα “Ραγκουτσάρια”. Το έθιμο συντηρεί το δικό του μύθο στο χρόνο, ενώ τα σημάδια της ιστορίας του είναι εμφανή πάνω στη μουσική του.

Το αντάμωμα των μουσικών και των καρναβαλιστών έχει ξεκινήσει και μαζί τους έχει ξεκινήσει η μεγαλύτερη μουσική γιορτή της χρονιάς στους δρόμους της πόλης. Οι δρόμοι αρχίζουν να αντηχούν τη μουσική πανδαισία του πολυπαιγμένου κομματιού “τράβα κόρη τον μπερντέ” διαποτισμένο με τρομπέτες, κλαρίνα και τρομπόνια. Η περίφημη μουσική του τραγουδιού είναι με τέτοιο τρόπο χαραγμένη στο μυαλό των καρναβαλιστών που έχει καταστεί το κατ’εξοχήν μουσικό παράδειγμα του εθίμου.

Το έθιμο αποτελεί μία μουσική επιλογή και η πόλη μεταμορφώνεται σε έναν μουσικό προορισμό. Η μουσική γίνεται το σημείο συνάντησης. Μια σειρά από μπάντες και μπουλούκια καρναβαλιστών δίνουν τον τόνο της νέας εποχής. Ο ρυθμός γίνεται ολοένα και πιο χορευτικός. Βιαστικές μεταμφιεσμένες φιγούρες αναζητούν τους “μουσικούς δρόμους” της πόλης ώστε να ενσωματωθούν στα μπουλούκια. Ο χρόνος γι’αυτούς είναι ιερός, δεν θέλουν να χάσουν στιγμή. Η μουσική είναι προσωπική υπόθεση για κάθε καρναβαλιστή, όμως γίνεται συλλογική κάθε φορά που ακούγεται στο δρόμο. Μουσικοί και καρναβαλιστές γεμίζουν τους δρόμους και παρά τις αντιξοότητες, παρά τα μνημόνια, παρά τη μετανάστευση, αλλά χάρη στο έθιμο του καρναβαλιού, παρουσιάζουν μια πόλη ζωντανή και πολιτισμική όπως πραγματικά της αρμόζει.

Στην οδό Μητροπόλεως, εκεί όπου αντηχεί ισχυρότερος από πουθενά αλλού ο παλμός του εθίμου, γνωστοί στριμωγμένοι με αγνώστους σμίγουν υπό τους ήχους της αδιάκοπης μουσικής. Η μουσική ανήκει σε όλους. Οι ποιοτικές ορχηστρικές αλλά και σε πολλές περιπτώσεις υπερθετικές σολιστικές επιδόσεις των μουσικών, απέδειξαν για ακόμη μία φορά ότι η μουσική είναι από τα στοιχεία που διατυπώνει την ταυτότητα του εθίμου και η οδός Μητροπόλεως είναι ο άμεσος σύνδεσμος με τα μπουλούκια.

Τα πάντα βρίσκονται σε μουσική αρμονία και προκαλούν τον ενθουσιασμό τόσο του συμμετέχοντα όσο και του παρατηρητή. Δεν είναι τυχαίο ότι όλοι τους βρίσκονται στο δρόμο με κίνητρο τη μουσική. Από την πλευρά των μουσικών, κυρίως μεταξύ τρομπετίστα και νταουλιέρι, αναπτύσσεται ένα παιχνίδι πρωταγωνιστικών ρόλων αναλαμβάνοντας να ξεσηκώσουν με σολαρίσματα το κοινό , ο ένας με μελωδία ενώ ο άλλος με έντονα ρυθμικά μοτίβα. Η πολυρυθμική και χορευτική ποιότητα της μουσικής έχει δημιουργήσει ένα ακροατήριο κάθε ηλικίας. Μια μουσική που ριζώνει μέσα στο έθιμο, για να μετουσιωθεί σε χορό τη στιγμή που οι καρναβαλιστές εκφράζουν με μοναδικό τρόπο τον πηγαίο αυθορμητισμό τους.

Το έθιμο για τους καρναβαλιστές είναι μέρες μουσικής απόλαυσης που μαζί με κάθε τι υπερβολικό στόχο έχει τη διασκέδαση και τη διατήρηση του εθίμου. Γι’αυτό και δεν παραλείπονται και οι ενδυματολογικές αντιθέσεις μεταξύ της παράδοσης και του μοντέρνου όπως οι αλληγορικές μεταμφιέσεις που μεταμορφώνουν τα κοινωνικά και φυσικά στοιχεία, απαλλαγμένες από κοινωνικά στερεότυπα. Μουσικοί, μουσική και καρναβαλιστές, τούτες τις μέρες, συμφιλιώνουν τον αυθορμητισμό και το πάθος με τη συντηρητικότητα και την αυτοσυγκράτηση.

Το μουσικό γούστο και τα αυστηρά κριτήρια για την επιλογή των μουσικών, έχουν οδηγήσει τις παρέες σε ένα άτυπο καλλιτεχνικό μανατζάρισμα για το ποιο μπουλούκι θα έχει τους καλύτερους μουσικούς και την πολυμελής μπάντα. Κάθε χρόνο αναζητούν για κάτι ποιοτικό που θα κάνει τη διαφορά από την προηγούμενη χρονιά. Οι μπάντες αξιοποίησαν την τάση αυτή ενσωματώνοντας στον κύριο κορμό της μπάντας μουσικούς από άλλες μπάντες της περιοχή τους, δημιουργώντας νέα σύνθεση για πιο γεμάτη εκτέλεση, προσθέτοντας κυρίως όργανα όπως τρομπέτες και νταούλια. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που οι μουσικοί λειτουργούν εν μέρει ως μεταφορείς μουσικών ακουσμάτων από περιοχή σε περιοχή, ενώ παράλληλα ενθαρρύνονται και οι συνεργασίες ανάμεσα σε διαφορετικές γενεές μουσικών. Παρέες όπως η “Καστοριανή Παρέα”, τα “Παρτάλια” και οι “Μπέτσκες Company” άνοιξαν το δρόμο για πολυμελείς μπάντες για πιο ζωντανές εμφανίσεις, προσελκύοντας έτσι μεγάλο αριθμό καρναβαλιστών στο μπουλούκι τους. Τον ίδιο δρόμο ακολούθησαν και άλλες παρέες όπως, οι “Γκουσταρίτσες”, τα “Τέκνα της Αμαρτίας”, οι “Τσιατλαμπάκες”, τα “Μπουκλούκια”, οι “Λεηλάτες και Αμαζόνες” κ.ά. Όλοι έχουν τους δικούς τους ρυθμούς και κανόνες στο δρόμο και αρνούνται να παραδοθούν σε οτιδήποτε διαφορετικό.

Παρόλο που οι συνθήκες στις 7 Ιανουαρίου δεν είναι και οι καλύτερες, όσο περνάει η ώρα το κρύο γίνεται όλο και πιο τσουχτερό, η Μητροπόλεως βιώνει ένα μουσικό κατακλυσμό και τα μπουλούκια μεγαλώνουν. Ο πυρήνας του μπουλουκιού ζεσταίνει (δωρίζει) τους μουσικούς ώστε να διατηρηθεί ο ρυθμός, με αποτέλεσμα η μουσική να ανεβάζει τη θερμοκρασία. Οι καρναβαλιστές συνεχίζουν να πλέουν στην πλήρη ελευθερία του πνεύματος και του σώματος, να ακούν την αγαπημένη τους μουσική, να χορεύουν, να φλερτάρουν, να αγκαλιάζονται, να ανταλλάσσουν ευχές και οινοπνεύματα. Όποιο μπουλούκι κι αν συναντήσεις βρίσκεις ανθρώπους να απολαμβάνουν ξέγνοιαστοι τη μουσική, να έχουν παραδώσει σώμα και ψυχή επί ώρες στη μουσική. Η μουσική περιπλάνηση στη Μητροπόλεως είναι μια διαδικασία αποδόμησης σώματος και πνεύματος για τους καρναβαλιστές, όμως συνάμα, στο τέλος της ημέρας, είναι και η αιτία αναδημιουργίας των κομματιών τους.

Στον ένα αιώνα ύπαρξης του καρναβαλιού οι μπάντες κατέχουν το δικό τους ξεχωριστό μερίδιο στην ιστορία του εθίμου. Τα ονόματα είναι πάρα πολλά, όμως στην πορεία κάποιες από αυτές ξεχώρισαν παίζοντας πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση των μπουλουκιών. Φέτος ακολουθήσαμε κάποιες μπάντες, λιγότερο ή περισσότερο δημοφιλείς, και μέσα από τις μουσικές τους προσεγγίσαμε με τον πλέον καλλιτεχνικό τρόπο το έθιμο. Η διαδρομή τους ήταν μια μουσική πορεία χωρίς προορισμό.

«Μακεδονική Φανφάρα». Από τις πλέον γνωστές μπάντες της Μητροπόλεως που συνοδεύει την παρέα “Μπέτσκες Company”. Ένα μουσικό love story που κρατάει από το 2005. Η μπάντα συμπράττει παράλληλα καλλιτεχνικά με Δυτικομακεδόνες μουσικούς πνευστών οργάνων και ενίοτε από τη Κεντρική Μακεδονία. Ο μη μουσικός εφησυχασμός της παρέας “Μπέτσκες Company” και ο τρόπος με τον οποίο επιλέγουν οι ίδιοι τους επιπλέον μουσικούς κάθε χρόνο, έχει κάνει τη «Μακεδονική Φανφάρα» να συγκαταλέγεται επάξια ανάμεσα στις καλύτερες ορχήστρες του εθίμου. Το μουσικό ταπεραμέντο της μπάντας συνδυάσθηκε με τις φωνητικές δυνατότητες των μουσικών σε θερμότερες χαμηλές νότες. Οι 15 μουσικοί, εκ των οποίων όλοι συμμετέχουν στο τραγούδι, χρησιμοποίησαν μελωδίες από την τοπική παράδοση γι’αυτό και το φωνητικό τους ηχόχρωμα περιορίστηκε αποκλειστικά σε κομμάτια με έντονα τα τοπικά στοιχεία στο στίχο όπως, «η νέτα του Φασιούλα» και «μήλο μου κόκκινο», κάνοντας τα μέλη του μπουλουκιού να τραγουδούν συχνά μαζί τους.

Η άκρως ενδιαφέρουσα μουσική απόδοση από την «Κόζιανη & Φανφάρα» μαζί με το «Κοζανίτικο Τακίμι» οφείλεται εν πολλοίς στην επιθυμία για καλή μουσική της παρέας “Παρτάλια”. Οι 12 μουσικοί που απαρτίζουν την μπάντα, αποφεύγοντας έντονες εξάρσεις και ανταγωνισμούς, δεν αρέσκονται σε μουσικές φλυαρίες, ενώ δεν ήταν λίγες οι φορές που επιδόθηκαν σε βιρτουόζικες επιδόσεις. Από τα πιο σημαντικά στοιχεία που ξεχωρίζει κανείς στην «Κόζιανη & Φανφάρα» μαζί με το «Κοζανίτικο Τακίμι» είναι η ικανότητά τους να εκμεταλλεύονται τον ήχο σωστά. Σε όποια πλευρά κι αν σταθείς στο μπουλούκι, τους ακούς όπως θα ήθελες να τους ακούσεις. Σημαντικό μέρος της καλλιτεχνικής τους παρουσίας στο έθιμο αποτελεί και η συνεργασία της μπάντας με αξιόλογους μουσικούς (κυρίως πνευστά) από την περιοχή του Βοίου. Ο καλλιεργημένος ήχος της μπάντας ικανοποίησε το μπουλούκι για 5η συνεχόμενη χρονιά.

Το νεαρό της ηλικίας, η νηφαλιότητα και το επιδέξιο μουσικό τους παιχνίδι, αξίζουν εξαιρετικά θετικές κριτικές στα μέλη της μπάντας από το «Μουσικό Σχολείο Σιάτιστας». Όταν οι εμφανίσεις το απαιτούν, όπως στην περίπτωση των Ραγκουτσαριών, την μπάντα πλαισιώνουν μουσικοί από την περιοχή της Σιάτιστας. Τα 12 μέλη της μπάντας απέδωσαν επάξια τις δυνατότητές τους σε ένα απαιτητικό περιβάλλον εργασίας όπως είναι η οδός Μητροπόλεως. Ενδεικτικό είναι ότι έπρεπε να ικανοποιήσουν μουσικά ένα από τα πολύπειρα και φανατικά μπουλούκια του εθίμου, «τα τέκνα της αμαρτίας», τα οποία συνοδεύουν τα τελευταία 5 χρόνια. Η προβολή των πνευστών στην πρώτη γραμμή με αρκετά υψηλούς τόνους, έκαναν τη μουσική τους προσιτή στο μπουλούκι το οποίο ανταποκρίθηκε πλήρως στα μουσικά κελεύσματα της μπάντας.

Τα 15 άτομα της μπάντας «Αηδόνια» από τη γειτονική Φλώρινα έκαναν ευχάριστη κατάχρηση των ντεσιμπέλ με τα πέντε νταούλια που διέθεταν, πλαισιώνοντας με το εκρηκτικό τους παίξιμο την παρέα “Μπουκλούκια” για 7η συνεχόμενη χρονιά. Το ενδιαφέρον της μπάντας έγκειται στις καταιγιστικές διακυμάνσεις δυναμικής μεταξύ του επιθετικού και βαρύ ήχου των ομαδικών κρουστών και του γεμάτου ήχου των πνευστών. Κάθε οπαδός των κρουστών θα ήθελε να ακούσει τη θύελλα των νταουλιών που έκαναν αρκετό σαματά στη Μητροπόλεως.

Το εμβληματικό ντεμπούτο της ενδεκαμελούς μπάντας «Balkan Melody» από τη Βέροια, με προσθήκες μουσικών από τον «Ρυθμό & Μελωδία» Πτολεμαίδας, οφείλεται στον καλαίσθητο ήχο του συνόλου με κυρίαρχο στοιχείο τα πνευστά. Αξιοποίησαν ανά διαστήματα τον πολύ ζωντανό ρυθμό που είχαν ως μπάντα και τις έντονες ρυθμικές αντιθέσεις των κρουστών για να ανταποκριθούν στη δύσκολη αποστολή τους, να συνοδεύσουν ένα από τα νεανικότερα και γεμάτο ενέργεια μπουλούκια, τις “Τσουρλίγκες”. Η θετική ενέργεια του μπουλουκιού δεν άφησε να φανεί η έλλειψη βιωμάτων και εμπειριών της μπάντας από τη Μητροπόλεως.

Τα περίτεχνα ρυθμικά επαναλαμβανόμενα μοτίβα του τραγουδιού «και το βράδυ, το βραδάκι, είσαι σπίρτο που ανάβει φωτιά…», αποδόθηκαν με ιδιαίτερη ζωντάνια και ηχητική διαφάνεια από την μπάντα “Δυτικομακεδόνες” που συνόδευσε την παρέα “Τσάγκαρ Μάγκαρ Μαλιαμόρδες” για 3η συνεχόμενη χρονιά. Η κυμαινόμενη ορχηστρική δεξιοτεχνία και ρυθμικές εξάρσεις της μπάντας, αλλά και οι εναλλαγές των μουσικών ταχυτήτων, ήταν η αφορμή για να προβάλουν τη χορευτική διάσταση του μπουλουκιού.

Μουσικό ενδιαφέρον είχε και η 3η κατά σειρά ετών ορχηστρική συνοδεία της παρέας “Όρμος” από τα «Χάλκινα Ηχοχρώματα» του Βαρικού Φλώρινας. Οι 8 μουσικοί της μπάντας (οι 5 από αυτούς αποτελούν τον σταθερό κορμό της μπάντας) απελευθέρωσαν το παραδοσιακό τους ηχόχρωμα διοχετεύοντάς το στην ηχητική διαφάνεια των οργάνων, ενώ αξιοποίησαν και την πολυετή εμπειρία και δημοφιλία που έχουν στην περιοχή μας. Οι εκτελέσεις των τραγουδιών τους χαρακτηρίστηκαν από ηρεμία αλλά πλούσια σε μελωδία. Σημαντικό ρόλο για την επίδοση της μπάντας έπαιξε και το επίπεδο ώσμωσης μεταξύ μπάντας και μπουλουκιού, δεδομένου ότι συναντιόνται μουσικά και σε χορευτικές εκδηλώσεις πέραν του εθίμου.

Τα φώτα της πόλης το βράδυ στις 8 Ιανουαρίου έμελλε να σβήσουν, όμως η μουσική του εθίμου σιγοπαίζει μέσα μας μέχρι το επόμενο αντάμωμα.

Σημείωση: Η αναφορά μου στις παραπάνω μπάντες δεν έχει το νόημα της κριτικής. Είναι μία καλοπροαίρετη αναφορά στην πολυετή και εξαιρετική παρουσία τους στο έθιμο του καρναβαλιού «Ραγκουτσάρια»