Τα χρυσά νιάτα του 1961 (Γράφει η Μαρούλα Βέργου Γκαμπέση)

Καστοριά, σε χρόνια ευημερίας και στρωμένης ζωής.

Να μια παρέα από τις παλιές που εξακολουθούσε να τηρεί αυτό που βρήκε από τους παλαιότερους συμπολίτες που συνόδευαν τις αδελφές τις ξαδέλφες στις εξόδους του Σαββατοκύριακου. Τα λεβεντόπαιδα ντυμένα με τα κοστούμια, το λευκό πουκάμισο, τη γραβάτα, έβλεπαν με σεβασμό τα κορίτσια των φίλων τους, δείχνοντας την αξία της φιλίας, που σε παρόμοιες εκδηλώσεις ήταν γι΄ αυτούς ο άγραφος νόμος που κουβαλούσαν σ΄ αυτή τη μικρή πολιτεία με τα πρέπει και τα μη.

΄Όλα αυτά τα νεαρά παιδιά έκαμναν ένα μπουκέτο από τα νιάτα του 1961…

΄Αν θέλουμε να «αναλύσουμε» σε λεπτομέρειες τη ζωή των νεαρών Καστοριανών (τω καιρώ εκείνω) θα τους συναντήσουμε στο ζαχαροπλαστείο Βιολέτα, απέναντι σχεδόν από την οικία Κονφίνο (πρώην  δικαστικό μέγαρο) και νυν ιδιοκτησία Δημήτρη Τόσκου και αδελφών Χ. Βέργου στη οδό Μητροπόλεως- Τσαρσί.

Κάθε Σαββατόβραδο ο δρόμος αυτός ήταν γεμάτος  κόσμο που έκανε την καλοκαιρινή του βόλτα, από νεαρούς έφηβους, παλληκάρια που δούλευαν όλη τη βδομάδα στα τεζιάχια, τα δε κοριτσόπουλα και οι δεσποινίδες που ακολουθούσαν τα παραδοσιακά καθήκοντα του νοικοκυριού και του κεντήματος, κάτι  που συνέβαινε απ΄ άκρη σ΄ άκρη της μικρής πολιτείας. Το Σαββατοκύριακο όμως , ο μικρός τους κόσμος «άνοιγε» τη βαριά του πόρτα και τα ξεπροβοδούσε για τη βόλτα στο Τσαρσί ή τον ΄Αη Θανάση, που λόγω καλοκαιριού βαστούσε τη δροσιά του, κάτω από τον ανδριάντα  του ποιητή Αθανάσιου Χριστόπουλου που αγνάντευε το Απόζαρι και τα πέριξ, σιγοψυθιρίζοντας…

«Εις αυτόν τον τόπον

των φθαρτών της γης ανθρώπων

όλες μας οι ευτυχίες

είν΄της πλάνης φαντασίες…

Πλούτος , δόξα, μεγαλεία

γνώση, μάθηση , σοφία

είναι ίσκιος και αέρας

και ονείρατα ημέρας.

Μια ΄ναι μόνον ευτυχία

η ατάραχη υγεία

να μπορείς  να τρως, να πίνεις

κι αγκαλιά να μην αφήνεις.

Φίλοι, φίλοι μην πλανάσθε

ηδονή ΄ναι τούτη μόνη…

κι όλα τ΄ άλλα πλάνοι, πόνοι…»

                                                 Α.ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ 1772-1847

Καστοριά 1961, επι Βασιλέως Παύλου, επι κυβερνήσεως Κωνσταντίνου Καραμανλή, επι Μητροπολίτη κ.κ. Δωροθέου , με Νομάρχη τον Π. Γαρέφη, επι Δημαρχίας Λάκη Παπαμαντζάρη και Βουλευτή τον Παναγιώτη Γυιόκα.

Στον μεγάλο μας κόσμο τα νέα ήταν εντυπωσιακά. Είχε ήδη εκτοξευτεί ο πρώτος άνθρωπος στο διάστημα, κι ο Γιούρι Γκαγκάριν είχε γίνει παγκόσμια γνωστός. Τα πρώτα ερχόματα από τη Νέα Υόρκη μέσω της εφημερίδας «ΦΩΝΗ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ». Ενημερώνεται το κοινό ότι αφίχθη ο  Νικ. Παπαχρήστου, ο κ. Νικ. Παπατέρπου, και η κ Αναστασία Τόσκου. Καλοκαίρι με καμιά τριανταριά βαθμούς, θερμοκρασία που οι συμπολίτες θεωρούσαν υπερβολική. Για τα ζωηρά όμως και άτακτα παιδιά η λίμνη σε ώρες σαν κι αυτές ήταν η πιο ευχάριστη λύση… ενώ κάποιες οικογένειες έφθαναν στο Λουτράκι, στην Αιδηψό και τα μικρά χωριουδάκια της Χαλκιδικής… Τα καμώματα του καιρού ήταν ποικίλα , από τον καύσωνα των τριάντα βαθμών, σε χαλάζι, κι όλο το βιός του αγροτικού κόσμου να χάνεται σε λίγα λεπτά. Η ζωή στη μικρή πολιτεία βάδιζε πάνω στα δικά της πρότυπα και αχνάρια και κάπου κάπου «ξυπνούσε» η ανάγκη για την πολιτιστική της ενημέρωση και εξέλιξη. Η έκθεση ζωγραφικής του καλλιτέχνη Κώστα Κοντογιάννη ήλθε σαν αύρα, μεταφέροντας στο μουσαμά με λάδι και τέμπερα, τα μοναδικά τοπία της Μακεδονικής γης. Πως και πως περιμένανε την βραδιά του Προφήτη Ηλία, άλλο μεγάλο γεγονός…

  1. Το θέμα της αστικής συγκοινωνίας παρέμενε προς το παρόν άλυτο, ίσως γιατί η έντονη λειψυδρία δεν έδινε ευκαιρία στους αρμοδίους να σκεφτούν άλλα επείγοντα θέματα. Μέρος της χρυσής νιότης έφθανε στο γήπεδο λίγο πριν το Φουντουκλή , για να χαρεί τους ποδοσφαιρικούς αγώνες, ανάμεσα σε Παναουσσαϊκό και Ατρόμητο Καστοριάς, που το αποτέλεσμα ήταν ισόπαλο με διαιτητή τον Μαλάκη Λίτσκα (τη φανέλα με το νούμερο 1).

1961, και ο  δεκαεννιάχρονος Τάκης Διαμαντής πλούτιζε την ψυχή του με γνώση και μουσική, με προσκοπισμό και όνειρα, που τον πήγαν αργότερα στον Καναδά. Απαραίτητος στην χορωδία και συνεπής στο ραντεβού κάθε φορά στο χώρο όπου ο Βασίλης Δόϊκος , ο δάσκαλός μας περίμενε τους χορωδούς του για την πρόβα. ΄Ηδη ήταν Ιούλιος και επρόκειτο να τραγουδήσουν σούρουπο στην πλατεία Ομονοίας. Ο Τάκης είχε τη μέθοδό του. Από Δευτέρα ως Παρασκευή Αγγλικά, μετά σινεμά, ιδίως ταινίες γουέστερν με τον Τζών Γουαίην, τον Μπάρτ Λάγκαστερ, τον Τσάρλτον ΄Ηστον. Τα πρωϊνά όμως κατέβαινε στο γουναράδικο των αδελφών Παπαϊωάννου , Χάρη και Κώστα , για τα κομματιαστά και ενδιάμεσα να κάνει τον νερουλά. Το νάχεις ήδη εργασθεί στη γούνα από τα δεκαπέντε  σου ήταν ένα αβαντάζ μαζί με την ξένη γλώσσα.΄Ετσι στήριζε τον εαυτό του και τη φαμίλια.  Κράτησε τις φιλίες του με τον Αιμίλιο Μαργαρίτη και τον Παναγιώτη Δόλλα απο τότε που βρισκόντουσαν στα πρώτα μαθητικά θρανία και τις δύο πρώτες τάξεις του Γυμνασίου.

Καστοριά , καλοκαίρι στα 1961 και κουστουμαρισμένος πια για το Σαββατοκύριακο, έπαιρνε την αδελφή του την Αλεξάνδρα για να βγούν στα ζαχαροπλαστεία, τα σινεμά, τα πρώτα πάρτυ-όπως του Γιαννάκη Ηλιόπουλου που καλή του ώρα βρίσκεται στον Καναδά- , με τους φίλους, τις αδελφές και τις εξαδέλφες τους, που περιποιούνταν, έφτιαχναν τα μαλλιά τους στις πρώτες κομμώτριες, όπως ήταν η ΄Αρτεμη του Παρίση, οπότε άφηναν το πολύωρο κέντημα, φορούσαν τα καλά τους και τα τακούνια κι έβγαιναν έξω κρατώντας τα τσαντάκια τους

Οι φωτογραφίες ασπρόμαυρες πάντα, ήταν ενθύμιο και ντοκουμέντο. Τι γυρεύανε αυτά τα κορίτσια στην ζωή τους; «ο πρίγκηπας των ονείρων τους» έμοιαζε με κάποιον ζεν πρεμιέ του σινεμά, ψηλό, λεπτό, με μάτια φωτιά, από σόϊ Καστοριανό και δουλευταρά στις γούνες. Τι γυρεύανε αυτά τα παλληκάρια στην ζωή τους ; Την «πριγκήπισα των ονείρων τους», ωραία και σεμνή, ήσυχη (χωρίς κρυφό παρελθόν) , από σπιτίσια οικογένεια, με προίκα, που να ξέρει από κεντήματα και  πρεμεντιά και να μπορεί να ζει με τα πεθερικά.

Ωστόσο τα παλληκάρια είχαν το προβάδισμα στο «κυνήγι» αναζητώντας τα πρώτα τους «θύματα» στα πευκάκια. Εκεί το πρώτο φιλί και μια αγκαλιά… Ορισμένοι βέβαια, όπως κάνουνε και οι ψαράδες και οι κυνηγοί πτηνών και αγριόχοιρων, καμώνονταν πως είχαν καταφέρει να τις κατακτήσουν. Ψεύδονταν όμως οι πιο πολλοί απ΄ αυτούς… Κι αν στη βόλτα ή κάπου αλλού πλησίαζαν ένα κορίτσι με κάποια αφορμή τάχα… σε περίπτωση που εκείνος της μιλούσε ωμά κι απότομα, δεν είχε καμιά ανταπόκριση. Το κορίτσι ήθελε ευγένεια, τρόπο για να συγκινηθεί… Οπότε σαν αντίδοτο ξεμένανε στον Τζουμάκη για ζουρουφίξ, ξεχνώντας «την χυλόπιτα» ή με ένα παγωτό από τον Τσιόλη τον Τρύφο, τα φυστίκια και τα σπόρια,και με το κεφάλι τους ψηλά και την ψυχή στα πόδια βολτάροντας ως ότου επιστρέψουνε σπίτι.

Καστοριά 2022, ύστερα από 61 συναπτά έτη…

Ο κόσμος από τότε άλλαξε και πάλι είναι δύσκολοι οι καιροί για πρίγκηπες και πριγκηπέσσες. Το γοβάκι της σταχτοπούτας, το βασιλόπουλο πάνω στο λευκό του άτι, μείνανε στη σελίδα των παραμυθιών και σ΄ όσα πλάσματα μείνανε σ΄ άλλες ρομαντικές εποχές, αρνούμενα τις αλλαγές  , προτιμήσανε… την σκληρή μοναξιά τους.

 Η «προσγείωση» στην πραγματικότητα έχει άλλα χαρακτηριστικά και δοκιμάζεται διαρκώς… Τα νέα παιδιά πειραματίζονται με νέες μεθόδους, χάνουν, κερδίζουν, ξαναχάνουν, μέχρι να βρεθεί κι αν βρεθεί ένα ταίρι κατάλληλο για τη δύσκολη ζωή, γεμάτη με αντοχές, ανεργίες, απιστίες, αυξήσεις σ΄ όλα τα αγαθά. Μέσα από την καθημερινότητα και το λεξιλόγιό τους  που τ΄ ακούμε και μεις δίχως να ταραζόμαστε , να σοκαριζόμαστε καν, αντέχουμε τα όσα θέλουν να πούνε, βρίζοντας και χρησιμοποιώντας εκφράσεις του τύπου «τα πήρα στο κρανίο»,  μα…κα, και άλλα πολλά… όλο και πιο ακαταλαβίστικα. Είναι σαν να περνούν ένα τούνελ ολοσκότεινο και μακρύ, ελπίζοντας πως θα προφτάσουνε να βγούνε απότομα στο φως και τον καθαρό αέρα, ενώ η υπομονή τους- άγνωστο γνώρισμα- είναι απούσα σχεδόν…Μαζί με άλλα έφταιξε ο καταναλωτισμός, ο νεοπλουτισμός και τα παλιά χοντρώματα.

Κι όμως… πόσα θα ήταν διαφορετικά αν και μεις χρησιμοποιούσαμε μέτρο στον τρόπο ζωής… ΄Ότι είδαν στα σπίτια τους το μέτρησαν… δίχως το μέτρο… αυτό που υπήρχε ως τότε… Οι ανατροπές , μαζί με τα γεωπολιτικά ζητήματα και τις οικονομικές κρίσεις διέλυσαν  τα νέα πλάσματα και ταρακουνούν τον πλανήτη που υποφέρει μαζί μας.

Καστοριά 2022… κι όσοι υπερβήκαμε τα ήντα… μπορούμε να διακρίνουμε στη φωτογραφία τα χρυσά νιάτα του 1961 , ή τουλάχιστον ένα κομμάτι που λογάριαζαν μ΄ άλλα μέτρα τη ζωή τους με όνειρα άλλα προσβάσιμα και συμβατικά κι άλλα φτιαγμένα με αέρα κοπανιστό…

Καθιστοί στη φωτογραφία βρίσκονται οι Βασίλης Βουϊτσης, Πέτρος Κοντογούλας, Τέλης Ιασωνίδης, Λιώντας Παπαδημήτρης.

Μισοκαθιστοί οι Λάζαρος Παπαδαμιανός, Αλίκη Βουϊτση, αδελφή Ιασωνίδη, Σία Δημητριάδου, αδελφή Καραμήτρου, άγνωστη, άγνωστη.

΄Ορθιοι οι Βαγγέλης Μυλωνάς, Νίκος Νάτσινας, Ρούλης Κιρκινέσκας, Τάκης Διαμαντής, Γιάννης Ηλιόπουλος, Θωμάς Καραμήτρος, Σάκης Γκιμουρτζίνας, Νίκος Πυροβέτσης, Αντώνης Βασιλείου, Παναγιώτης Μυλωνάς, Σωτήρης Μυλωνάς Λίτσα Καραμπατσακίδου, Αλεξάνδρα Διαμαντή , κάπου ανάμεσά τους η Νίτσα Ηλιοπούλου…

Ο καθένας μας και η κάθε μια μας, γνωρίζει κάτι από τον ανομολόγητο έρωτα… έτσι και οι πρωταγωνιστές της φωτογραφίας που κρατά ακόμη το άρωμα και τις αναμνήσεις μιας ήρεμης ζωής, διανθισμένης με τα μυστικά της χτυποκάρδια και τη δειλία που σκέπαζε σαν βαρύ πάπλωμα τα νεανικά αισθήματα.

Τάκη καλέ μου φίλε σ΄ ευχαριστούμε και πάλι όλοι εμείς. Μοιάζει μ  έναν καθρέφτη η πόζα αυτή που φανερώνει ολοκάθαρα τον τρόπο ζωής της κοινωνίας τους, δεμένης ακόμη με την προπολεμική Καστοριά, με τα πρέπει και τα μη.

Ο ποιητής όμως εξακολουθεί να λέει σχεδόν δύο αιώνες πριν…

«Το λοιπόν γιατί φροντίδες;

γιατί φόβοι και ελπίδες;

γιατί τόση ταραχή;

Φάγε, πιε, στη γη τανίσου

με τον έρωτα κοιμήσου,

να φροντίδα μοναχή…

Απόσπασμα από το ποίημα «Φροντίδες» του Αθανάσιου Χριστόπουλου

Μαρούλα Βέργου Γκαμπέση

Προηγούμενο Άρθρο

Σημαντική αύξηση 17% στον αριθμό των εισακτέων στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας για το ακαδημαϊκό έτος 2022-2023

Επόμενο Άρθρο

Εξιχνιάστηκαν -2- περιπτώσεις κλοπών από οικίες στην ευρύτερη περιοχή της Καστοριάς

Τελευταία από Παράδοση