Στην οδό Εβραϊδος… (Γράφει η Μαρούλα Βέργου Γκαμπέση)

κατηγορία : Παράδοση από

Γιόρταζε σε ώρες ανοιξιάτικες…

Πλησιάζοντας στο σπιτικό ΤΗΣ  (στο δρόμο της οδού Εβραϊδας) μας πρόφτασαν οι μυρωδιές των λουλουδιών που φύτρωναν στον κήπο ΤΗΣ- αρώματα λεπτά που σκορπούσαν ολόγυρα- από τους βελούδινους πολύχρωμους πανσέδες, φυτεμένους στο χνουδωτό φρέσκο καταπράσινο χαλάκι των εαρινών ωρών, μαζί με τις ροζ βιολέτες, τα κατάλευκα κρίνα που σπανίζουν πια… Ευτυχώς η πέτρινη βρύση παραδίπλα – δωρεά της συμπολίτισσάς μας Ελένης Ανδρεώλα – φροντίζει διαρκώς να δροσίζει το ζηλευτό κηπάριο της Παναγιάς Εβραϊδας- Ζωοδόχου Πηγής.

Καθώς πλησιάζαμε , ήδη διακρίναμε από μακρύτερα κιόλας τα αναστάσιμα κεράκια που έφεγγαν αραδιασμένα πάνω στα καλογυαλισμένα μανάλια, αναμμένα για χίλιους λόγους, για την υγεία ολονών, για τα ταπεινά ευχαριστήρια των ανωνύμων προσκυνητών, για τις γονυπετείς προσευχές αφημένες στην χάρη ΤΗΣ, ώστε να γιάνουν τα αγαπημένα πρόσωπα που πέρασαν υποφέροντας, κι ως… προσωρινοί μουσιαφίρηδες αυτής της ζωής, να προσμένουν στα κατώφλια τους και τα καλά νέα.

Η Παναγιά περίμενε όλη μέρα, από τη χαραυγή ως το βασίλεμα του ήλιου, φορώντας τα τάματα, τα φρέσκα λουλούδια πούβαλαν χέρια ανθρώπινα για να την τιμήσουν και να δείξουν αγάπη, σεβασμό, εμπιστοσύνη στην τρανή μεσίτρια που νοιάζεται για όλους και το καθένα χωριστά, κι η πόρτα ολάνοιχτη να καλοδέχεται ταπεινούς, απλούς και σπουδαίους και πλάσματα της πίστης και με ένα αθόρυβο βάδισμα στην καθημερινή ζωή…

Ο μεταβυζαντινός ναός της χρόνια υπάρχει, κτισμένος στα όρια της χριστιανικής και της εβραϊκής συνοικίας. Κάθε γωνιά του αρχοντικού ΤΗΣ, λάμπει από νοικοκυροσύνη, αστράφτει λες, είναι πεντακάθαρη και φροντισμένη από την ταπεινή δούλη του Θεού Αγλαϊα, κι άλλα ίσως πρόσωπα που φθάνουν εκεί να παστρέψουν το χώρο με την αγάπη και την ανιδιοτελή προσφορά τους.

Νοιώθαμε κι όλας τη μεγάλη χαρά που την περίμενε όταν το γλυκύ ΤΗΣ ΕΑΡ, αναστήθηκε εκ νεκρών… θανάτω θάνατον πατήσας…

Ο Πολυέλαιος, τα βυσσινοκόκκινα χαλιά,κι οι διάδρομοι, τα υπέροχα στεφανάκια που ήταν τοποθετημένα στις εικόνες του τέμπλου, έφερναν μεσ΄ στις Πασχαλιάτικες ώρες το μήνυμα της Ανάστασης κι έδειχναν τη μητρική χαρά ΤΗΣ.

Οι απλές κυρούλες αφηγούνται ιστορίες που έχουν την αξία και τη γλύκα να την ακούνε «ώτα ευήκοα», δίχως να ρωτούν το πώς, το γιατί, μα να νοιώθουν σαν μέλι γλυκό, όλα όσα γεύονται.

Κάποτε λένε , ζούσε εκεί κοντά μια άτεκνη εβραία που χρόνια ποθούσε ν΄ αποκτήσει παιδί… μα τα χρόνια έφευγαν, δίχως νάρχεται εκείνο… Οι προσευχές της την οδήγησαν ως το κατώφλι του σπιτικού ΤΗΣ. ΄Επεσε γονατιστή μπρος στην εικόνα, προσευχήθηκε με τη λαχτάρα της προσμονής, ζητώντας από την Παναγία των Ρωμιών να της χαρίσει ένα… Σκυμμένη και διπλωμένη στα δυο… έταζε στη μεγαλόχαρη… και κράτησε το λόγο της, την υπόσχεσή της, όταν κατάλαβε τους επόμενους μήνες πως κάτι σκιρτούσε μέσα της…

΄Ένα τμήμα της εκκλησίας- μία προέκτασή της-λένε τα απλά, τα αγνά πλάσματα που έχουν καθαρότητα ψυχής, οφείλονται στο δικό της τάμα.

΄Αλλα πάλι στόματα μιλούνε για μια εβραιοπούλα ένα μικρό κοριτσάκι που στα χρόνια της τουρκοκρατίας μπήκε μ΄ άλλα χριστιανόπουλα της κοντινής χριστιανικής συνοικίας, κοινωνώντας σε ώρες γιορτής. Σαν γύρισε στο πατρικό της το μικρό κορίτσι εξομολογήθηκε στη μάνα του τι συνέβη, και τότε μια σκληρή τιμωρία την περίμενε… Την έριξαν στο φούρνο και σ΄ αναμμένη φωτιά… ΄Όμως η εβραιοπούλα βγήκε σώα, άκαη, άθικτη από μέσα…

-Μα πως! Είπε η μάνα της, εγώ άναψα τη φωτιά…

-Μάνα,είπε το μικρό κορίτσι, μπήκε η Παναγιά μέσα, έριξε νερό και την έσβησε…

Από τότε η εβραία μετανιωμένη, συναισθανόμενη τη μικρότητά της απέναντι στην κυρά των αγγέλων και το σπιτικό ΤΗΣ, έταξε για χάρη ΤΗΣ… κι έδωσε μεγάλη δωρεά, να μεγαλώσει κι άλλο η κατοικία της Παναγιάς…

Οι βυζαντινοί μελετητές εκτιμούνε ότι η Τρίκλιτη Βασιλική με νάρθηκα κτίστηκε στα μέσα του 18ου αιώνα, όπως συμπεραίνεται από τις επιγραφές που υπάρχουνε στα εικονίσματα του τέμπλου…

Κατά τον γυμνασιάρχη Παντελή Τσαμίση, η εκκλησία είναι κτισμένη πάνω σε ερείπια παλαιότερου αρχαίου ναού, η εικόνα της Παναγίας Πορταϊτισσας δίπλα στο ιερό βήμα, κοσμεί το χώρο, κι ως φαίνεται δωρήθηκε το Μάρτιο του 1753.

Κατά λέξη αναφέρονται τα κάτωθι…

«Αρχιερατούντος Αγίου Καστορίας Κυρίου Χρυσάνθου δια συνδρομής του Πανοσιωτάτου προηγούμενου κυρίου Παϊσίου Ιβηρίτου δαπάναις του εντιμοτάτου Αντιόχου»

Στη λαϊκή μας παράδοση, αναφέρεται πως ο ΄Αγιος Πέτρος την ώρα της τελικής Κρίσης, είδε έκπληκτος την Παναγία να χρησιμοποιεί το ωμοφόριό της, σαν γέφυρα, ώστε να μπορέσουν να πιαστούν απ΄ αυτό οι μετανοούντες αμαρτωλοί, να βρούνε συγχώρεση και σωτηρία…

Ευχαριστούμε τον καθηγητή Θεολογίας  του γυμνασίου Καστοριάς (στα χρόνια που υπηρέτησε εδώ) και ομότιμο καθηγητή του τμήματος θεολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Γεώργιο Πατρώνο, «η παρουσία της Παναγίας την ώρα της κρίσης» κατά τη λαϊκή παράδοση αναφέρεται μέσα στις σελίδες του βιβλίου του «Χριστιανισμός- εκκλησία ή θρησκεία» εκδόσεις  89,5 Ραδιοφωνικός σταθμός της εκκλησίας.

Μαρούλα Γκαμπέση