Θα σε πάρω να φύγουμε… (Γράφει η Μαρούλα Βέργου-Γκαμπέση)

κατηγορία : Παράδοση από

Κάθε φορά που κοντεύει η γιορτή του Προφήτη Ηλία, προστάτη των γουναράδων μας, ο νους τρέχει κατά την μεριά του εξοχικού κέντρου η «΄Ελλη», ανάμεσα στην εκκλησία του ΄Αη Γιώργη και του αδριάντα του ποιητή Αθανάσιου Χριστόπουλου, επι της οδού Αγίου Αθανασίου. Δύο βήματα ψηλότερα παραμένει σκιερό και νοσταλγικό το ΄Αλσος προς τιμήν του δάσκαλου Αθανάσιου Κοσμά και παλιού πρόσκοπου, και πρωτοπόρου περιβαλλοντολόγου. Μαζί με τον δάσκαλο Χρυσό Καραγκούνη είχαν ήδη από το 1910… ξεκινήσει έναν σημαντικό αγώνα για την φύτευση δενδριλίων σ΄ όλη την χερσόνησο, αρχής γενομένης από τα πλατάνια της οδού Ορεστείων και πελώρια πια… δέντρα που σκιάζουν την περιοχή.

Καστοριά γιορτή του Προφήτη Ηλία… ανάμεσα στα 1956 έως… τέλος της δεκαετίας του 60…

Επαναλαμβανόμενο το σκηνικό , με μικροδιαφορές καθώς οι γουναράδες προσκαλούσαν τη νύχτα εκείνη της 20ης Ιουλίου και επί πολλά χρόνια τα πιο δημοφιλή ονόματα του πενταγράμμου για να ψυχαγωγήσουνε την μικρή μας κοινωνία…

΄Ηδη από το πρωϊ στο ναό των Αγίων Θεολόγων στα Πετσιά, συλλειτουργούσε ο Μητροπολίτης Νικηφόρος Παπασιδέρης με τους ιερείς και τους ψάλτες της εποχής. Πλήθος κόσμου έφθανε ως εκεί να τιμήσει τη χάρη του Προφήτη που σε δύσκολα χρόνια έρχονταν σε μετωπική σύγκρουση με τους βασιλείς των ειδώλων, προσπαθώντας να τους δείξει πως υπάρχει πίσω από τα ολόχρυσα αγαλματίδιά τους, ένας άλλος θεός, κοντινός στους φτωχούς και τους καταφρονεμένους… στα 900 προ Χριστού χρόνια… Δεν πτοήθηκε καν από την δυναμική ίσως βασίλισσα Ιεζάβελ και μίλησε ανοιχτά  για την ύπαρξη ενός άλλου θεού, που δεν είχε σχέση με τα χρυσά ειδώλια…

Στο πέρασμα των χρόνων ο Προφήτης Ηλίας, γίνηκε ο αγαπημένος προφήτης Χριστιανών, Εβραίων και Μουσουλμάνων. Ο καθένας για τους δικούς του λόγους τον προσκυνά και τον τιμά, όπως και οι παραδοσιακοί γουναράδες μας, που τούχτισαν εκκλησία μετά πολλά χρόνια στη θέση Τσαρδάκι, μια και ο Προφήτης Ηλίας φορά στους ώμους του τη μηλωτή.

Κατά την ελληνική παράδοση ήτανε ναυτικός. ΄Εχοντας περάσει από τα σαράντα κύματα και τις φουρτούνες, τις θάλασσες, άλλαξε ρότα, άφησε κουπιά, πανιά, καράβια και κίνησε για τα ψηλότερα όρη, έχοντας μόνον ένα κουπί στον ώμο του. Κάθε τόσο σαν έβρισκε ανθρώπους στο διάβα του ρωτούσε…

-Τι είναι αυτό;  Κουπί του απαντούσαν…

Κι όλο ανέβαινε ψηλότερα έως ότου ξαναρωτούσε…

-Τι είναι αυτό; Ξύλο του είπαν…

Τότε σταμάτησε να ανηφορίζει άλλο, κατάλαβε πως ήταν πια πολύ μακριά από τη θάλασσα…

Ο Χριστιανικός κόσμος χτίζει τις εκκλησίες του σε χαμηλές ή ψηλότερες βουνοκορφές, ο αγιογράφος του δίνει γούνα να ρίξει στους ώμους του, λόγω του υψομέτρου…

Καστοριά του χτές… επι δημαρχίας Μιχάλη Παπαμαντζάρη και επι προέδρου του συνδέσμου γουναράδων Προφήτη Ηλία, Τζώρτζη… και νύχτες δροσερές γύρω από το εξοχικόν κέντρον η ΄Ελλη… κι άλλοτε του Χάτσιου ή του Θεμελίδη…Το πρώτο μέσα στην πόλη , τα άλλα δύο επι της οδού Γράμμου απέναντι από το γηροκομείο Καστοριάς…

Οι ξεχωριστές βραδιές στα κέντρα αυτά, έβγαζαν τον κόσμο από τα σπιτικά τους, κι όλοι κινούσαν οικογενειακώς για να χαρούνε τ΄ αστέρια του πενταγράμμου… που κατέφθαναν από την Αθήνα.

Τ΄ ανύπαντρα κορίτσια, άφηναν το κέντημα κατά μέρος, για να ντυθούν με το καλό φόρεμα και να πρωτοδείξουν τα κάλλη τους στο συνεσταλμένο ισχυρό φύλο, που μόλις είχε ήδη ξεμπερδέψει με το γυμνασιακό πηλίκιο με την κουκουβάγια, τη στρατιωτική θητεία και ήταν πια μέσα στο τεζιάχι, ράβοντας φασκιές, σταματώνοντας, τσιατίζοντας κλπ…

΄Όταν έχει κανείς το σίγουρο μεροκάματο στην τσέπη έχει άλλον αέρα… έχει ξεχάσει το κοντό παντελονάκι των εφηβικών χρόνων κι είναι πια κύριος, που φορά μπριγιόλ στα μαλλιά… φορά κοστούμι , γραβάτα, πουκάμισο, κι ατρύπητες κάλτσες, καθώς και καλογιαλισμένα- στιλβωμένα παπούτσια

΄Όταν κάνει κανείς το πρώτο βήμα… έχει την βεβαιότητα πως θα του δώσουνε την όμορφη δεσποινίδα για ένα βαλσάκι, ένα ταγκό… κάτω από το φως των αστεριών…

Τολμά ο ντροπαλός νέος και ρωτά…

-Χορεύετε δεσποινίς;…

-΄Όχι κύριε… δεν χορεύει (χωρίς καν να ρωτήσουνε και κείνην την καημενούλα) απαντούσε αντ΄ αυτής ο αυστηρός κηδεμόνας … τρίζοντας τα δόντια του… αποκαλώντας τον … νηστικό και σιρουμάσκα, επίσης υποτιμητικό…

Κι η χαμηλών τόνων δεσποινίδα δεν διαμαρτύρονταν, μα μέσα της γίνονταν «πόλεμος» και πόσο ποθούσε να σηκωθεί να χορέψει φορώντας τ΄ ασημένια γοβάκια που ήταν της μόδας, αλλά εκείνη είχε αλλάξει τα παλιά γοβάκια της βάφοντάς τα με την ασημένια μπογιά που βάφανε οι νοικοκυρές τις ξυλόσομπες με τα μπουριά τους…

Η επίδοξη σταχτοπούτα θα περίμενε μόνον κάποιο προξενιό… κατά πάσαν πιθανότητα… σε ώρες που από τη Νέα Υόρκη έφθαναν πολλά παλληκάρια να βρούν το τυχερό τους…

Οι ορχήστρες παίζανε ότι το πιο «ποθητικό» υπήρχε τότε… από το «άστα τα μαλλάκια σου ανακατωμένα…» το «θα σε πάρω να φύγουμε σ΄άλλη γη σ΄άλλα μέρη» μέχρι το «τι ναι αυτό που  το λένε αγάπη…»  και το «γλυκά μου μάτια αγαπημένα»…

Το μόνο που απομένει στις μελαγχολικές δεσποινίδες είναι να περιφέρουν το βλέμμα τους στα πέριξ, να «μιλήσουνε» μυστικά με τα μάτια που τις κοιτούν επίμονα…

Μα ποιος νάναι… αυτός που τις χαμογελά… κι αυτός ο κάποιος είναι από χρόνια φευγάτος, ζει στο φτωχικό του δωμάτιο, κατεβαίνει καθημερινά στο Μανχάτταν και τα υγρομάγαζά του .Και όταν πια το κομπόδεμά του το επιτρέψει, νάτος στο λιμάνι, κόβει εισιτήριο με το υπερωκεάνειο βασίλισσα Φρειδερίκη ή το Ολυμπία, η αν δεν φοβάται το αεροπλάνο, φτάνει ως την ευρωπαϊκή πρωτεύουσα της αρεσκείας του και συνεχίζει με το τρένο όπου θα τον φέρει στη Σαλονίκη. Από κει και μετά σαν φτάνει στο «Κάστρο» αναλαμβάνουν χρέη αποκατάστασής του, ένα τσούρμο από θειές, αδερφές παντρεμένες, προξενήτρες και συμπεθέρες, να βρούν το καλό κορίτσι που του ταιριάζει… με το καλό όνομα, την επίσης καλή προίκα… που απ΄την ώρα που γεννήθηκε συμπληρώνονταν σιγά σιγά, ως ότου γίνει πια κοπέλα…

Πολλά καστοριανά κορίτσια βρεθήκανε στη Νέα Υόρκη τότε… ανάμεσα στο 1955… 1965… και λίγο πριν. Στεφανώθηκαν στην πατρίδα, κι αποχώρησαν με το τέλος του καλοκαιριού στον νέο Κόσμο… αφήνοντας το κέντημα , το φιλικό απρεμεντί, τη βόλτα στον ΄Αη Θανάση και το Τσαρσί… για να προσαρμοσθούν στα νέα δεδομένα… κι ο σύλλογος Καστοριέων η Ομόνοια να έχει το ρόλο του συνδετικού κρίκου, ανάμεσα στην μικρή Καστοριά και την εκεί παροικία… Τα νεαρά κορίτσια… από κει και μετά φτιάχνουν τα μωρά τους, και στέλνουνε τσέκια και δέματα, προς ανακόυφισιν των δικών τους… που τα περιμένουν πως και πως…

Τα ζήσαμε πολλοί όλα αυτά… στην εφηβαία μας ,όπου όλα φαντάζανε τόσο στα νεανικά μάτια…καθώς το ενδιαφέρον τους αρχίνιζε από τα αμερικάνικα γραμματόσημα με το άγαλμα της ελευθερίας, τον Αϊκ Αϊζενχάουερ ή τον Κένεντυ αργότερα… τη Μαίριλυν Μονρόε, την σημαία των Η.Π.Α.

Από τα αποφόρια των συγγενικών προσώπων και συνομηλίκων μας πρωτοφορέσαμε φορέματα φουντωτά με φουρώ, βάλαμε πολύχρωμα κολιέ και σκουλαρίκια, πούδρες, κραγιόν και δαχτυλίδια, μπέϊμπυ ντολ, κάλτσες με ραφή… γραβάτες με τον ντόναλντ Ντάκ και τον Γκούφη…

………………………………………………………………………………………………………………

Μας καθώς μεγαλώναμε… ήλθε το ραδιόφωνο να μας  ταξιδέψει σ΄αυτή την μακρινή, άγνωστη, όλο μαγεία και μυστήριο χώρα… Με την φωνή του Νατ Κίνκ Κόουλ, της Ντόρις Νταίη, του Ντήν Μάρτιν, του Φρανκ Σινάτρα… μπήκαμε στο μονοπάτι του πενταγράμμου, να φύγουμε σ΄ άλλη γη σ΄ άλλα μέρη… Ταξιδέψαμε, βρήκαμε κι άλλες μεριές… ξεχνώντας για λίγο τα δικά μας… μαθαίνοντας κι άλλα, μα όχι πάντα ευχάριστα νέα. Κάτι απομένει στη θύμισή μας από τις ώρες του ψυχρού πολέμου, τον πόλεμο στο Βιετνάμ… την προσελήνωση του Αμερικανικού πυραύλου στις 20 Ιουλίου του 1969 στην σελήνη… Μέχρι και η γιαγιά η Κουκούλαινα έμεινε με το στόμα ανοιχτό, στη γιορτή του Ηλία της…

Το ευχάριστο πολιτιστικό διάλειμμα από το 1956 έως το 1970 περίπου… έδινε ιδιαίτερο χρώμα στην πόλη μας.

Καστοριά 2018…

Ξημερώνει και πάλι η γιορτή του Προφήτη Ηλία…

Ο προστάτης των γουναράδων φορά την μηλωτή του και περιμένει τους φιλοπρόοδους Καστοριανούς, να συμφιλιωθούν , να γίνουν μια γροθιά, μπρος στους δύσκολους καιρούς… Ποιος ή ποιοι θα κάνουνε το πρώτο βήμα;… Η οκτώ χιλιάδων πόλη – κατά πως λένε υπεύθυνα χείλη- χρειάζεται πολλαπλή συμπαράσταση. Ο Προφήτης ανέβηκε με το πύρινο άρμα του ψηλά… κι από ψηλά κοιτάει τους εμπορικά διχασμένους που δεν κατάλαβαν το μήνυμα της συνεργασίας , της αλληλεγγύης και της κοινής πορείας…

Σε ώρες που ο πληθυσμός ελαττώθηκε αισθητά, λές και υπάρχει μια θανατηφόρα υπνηλία στους ανθρώπους του κλάδου… σε ώρες που η νέα γενιά… αποφασίζει να φύγει για να ανοιγοκλείνει στην Σαντορίνη, τη Μύκονο, τη Ρόδο , την Κω κλπ… τις ομπρέλλες δίπλα στο κύμα… να πηγαινοφέρνει παγωμένα αφεψήματα και καφέ στους λουόμενους…

Κι αν παίζει κάπου στο πιο κοντινό ραδιόφωνο το «θα σε πάρω να φύγουμε σ΄ άλλη γη σ΄ άλλα μέρη»…  αυτό μπορεί να αποβεί μοιραίο και να είναι απόφαση ανάγκης κι επιβίωσης… σε ώρες που η πλατεία Ομονοίας –σύμβολο ενότητας- θα αναβιώσει ακόμη μια φορά… τις όμορφες στιγμές του πρόσφατου παρελθόντος…

Μαρούλα Γκαμπέση