Εκλογές – Αύγουστος του 1928 (Γράφει η Μαρούλα Βέργου Γκαμπέση)

κατηγορία : Παράδοση από

Καστοριά, μεσοκαλόκαιρο του 1928 κι έχουν σχεδόν περάσει 16 χρόνια από την απελευθέρωσή της  από τον Τουρκικό ζυγό (11-11-1912). Από τότε ως τις εκλογές του 1928 είχαν ανεβοκατέβει τα σκαλιά της Βουλής των Ελλήνων 34 ολιγόζωες κυβερνήσεις…

Από τα χαράματα της 19ης Αυγούστου του 1928, οι χριστιανοί και οι εβραίοι συμπολίτες, καθώς και οι πρώτοι πρόσφυγες πήραν τον δρόμο για τα δύο εκλογικά κέντρα όπου στήθηκαν για την περίσταση οι δύο κάλπες, οπότε οι εκπρόσωποι του ισχυρού μόνον φύλου πηγαινοέρχονταν από την ανατολή ως τη δύση του ήλιου.

Οι περιοχές Καστοριάς και Φλώρινας αποτελούσαν τότε ενιαίο νομό. Η εκλογική αναμέτρηση γίνονταν ανάμεσα στα δύο μεγάλα κόμματα των βασιλοφρόνων και των φιλελευθέρων κι ακολουθούσαν το λαϊκό κόμμα και οι μεταξικοί. Στην μικρή και συνοριακή πόλη της Καστοριάς, είχανε φθάσει από το 1924 οι πρώτοι πρόσφυγες φερμένοι από τα μικρασιατικά ακρογιάλια της Απολλωνιάδας, μαζί με τον ποντιακό πληθυσμό, που έφθανε μετά από αιώνες και την Αργοναυτική  εκστρατεία ξανά στα πατρικά εδάφη, να ξεκινήσουνε μια νέα ζωή, ν΄ αρχίσουνε από το μηδέν, να παλαίψουνε για τον «άρτον ημών» και την προκοπή τους, όπως κι εκεί στις γλυκιές πατρίδες που αφήσανε…

Οι πόντιοι εγκατασταθήκανε κυρίως στην περιφέρεια. Οι Απολλωνιαδίτες, μαθημένοι με λίμνη, βρήκαν την πόλη , τη λίμνη της, τους ψαράδες, τα δίχτυα και τα καράβια, και μια νέα κοινωνία όπου οι δραστήριοι κάτοικοί της εξακολουθούσαν από παλιά, λόγω επαγγελματικών ασχολιών να ταξιδεύουνε σε μέρη μακρινά, φθάνοντας με τα τραίνα ως την κεντρική  και βόρεια Ευρώπη ή περνώντας με τα υπερωκεάνεια πλοία τον Ατλαντικό, για να φθάσουνε ως το «Καστιγκάρι» και να πατήσουνε σε χώμα Αμερικάνικο.

1928 κι είχαν περάσει ήδη εννιά χρόνια στην μικρή πόλη, όπου από το 1919 κυκλοφορούσε η εβδομαδιαία τοπική εφημερίδα «Καστορία». Μέσα από τις στήλες της ο Καστοριανός κόσμος εντός και εκτός συνόρων, μάθαινε τα νέα του τόπου και όλα όσα αφορούσαν την χώρα, και την Καστοριανή ομογένεια, σκορπισμένη σ΄ Ευρώπη και Αμερική- Καναδά, έχοντας πάντα τη σκέψη της «στη λίμνη με τα ψάρια» και τον «ταμπαχανέ με τα ψηλά λευκάδια»…

Φιλήσυχος ο κόσμος, έλα όμως που κατά το διάστημα της εκλογικής αναμέτρησης «σιανιάστηκε» η μικρή κοινωνία, λόγω των εκλογών, επήλθε ψυχρότητα στις σχέσεις των γειτόνων, των φίλων ,των συγγενών, ενώ πριν προκύψουν οι εκλογές όλα πήγαιναν «μέλι-γάλα» κι είχανε την καλημέρα τους,την φιλία τους, μ΄ όλο τον σεβασμό…

Αύγουστος του 1928, με το γνώριμο καλοκαιρινό σκηνικό σε ώρες που τα τζιτζίκια τραγουδούσαν ανέμελα μέσα από τις φυλλωσιές των δέντρων κι οι αυλές ήταν ολάνθιστες, κι όλη η πόλη ήταν ντυμένη με τα λουλουδικά, τα μυρωδάτα τριαντάφυλλα, τα παραλίμνια λευκάδια και τα τσινάρια που σχεδόν ήταν όριο ανάμεσα σε λίμνη και στεριά, ως τις αυγατές όπου ζγκάλωναν τα καστοριανά καράβια…

Αύγουστος του 1928,  91 χρόνια πριν…΄Ηταν βέβαιο ότι τα δυο μεγαλύτερα κόμματα θα έπαιρναν τις μερίδες του λέοντος. Επικεφαλής των βασιλοφρόνων ήταν ο βασιλιάς Γεώργιος ο Β΄ των Ελλήνων. Το κόμμα των φιλελευθέρων είχε μπροστάρη τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Στα μεγάλα καφενεία, στο Τσαρσί και την κάτω αγορά, γίνονταν καθημερινά μεγαλόφωνες συζητήσεις, κι έτσι κάποιες κουβέντες μεταξύ σοβαρού και αστείου περάσανε στις σελίδες της τοπικής εφημερίδας…

Στο καφενείον « η Αίγλη» συζητούσαν για το πόσοι Καστοριανοί θα ασκούσαν το εκλογικό τους δικαίωμα στην Θεσσαλονίκη. Στην πόλη κατέφθαναν στη διάρκεια των τριών τελευταίων εβδομάδων, όλοι οι υποψήφιοι βουλευτές κι όπως τα περιέγραφαν οι εγχώριοι γραφιάδες της εφημερίδας διέκριναν αρχικά μίαν περίοδον χωρίς ιδιαίτερη ζωηρότητα… Οι βασιλόφρονες Φλώρινας – Καστοριάς είχαν  επικεφαλή τον γιο του βασιλιά Κωνσταντίνου πρωτότοκο, απόφοιτο της σχολής Ευελπίδων και με σπουδές στο Βερολίνο. Στη διάρκεια των βαλκανικών πολέμων είχε υπηρετήσει στο γενικό επιτελείο στρατού. Οι υποψήφιοι του λαϊκού κόμματος Τσόντος Βάρδας και Αριστείδης Χαρισιάδης, επέλεξαν για την περιοδεία τους την κοινότητα του Αγίου Νέστορα, την Μεσοποταμία και την Χρούπιστα , όπου τους περίμενε λαϊκή ορχήστρα η οποία παιάνιζε σκοπούς και άσματα από την περίοδο του Μακεδονικού αγώνα. Οι υποψήφιοι βουλευτές των φιλελευθέρων , Ιωάννης Βαλαλάς και Ιωάννης Ζάχος, προτίμησαν τα χωριά της κοίτης του Αλιάκμωνα, για να ζητήσουν την ψήφο των κατοίκων. ΄Όπως αναφέρονταν στο ρεπορτάζ της «Καστορίας» τους επιφυλάχθηκε θερμή υποδοχή και από τους πόντιους και τους ντόπιους. Οι οργανοπαίχτες πάντως μέσα στον Αύγουστο του 1928 εξασφάλισαν πολύ καλό μεροκάματο.΄Επαιζαν και τραγουδούσαν ότι άρεζε στους επικεφαλείς σε διαφορετικές μέρες, ενώ οι οπαδοί των κομμάτων ζητωκραύγαζαν, μένοντας κάτω από τα μπαλκόνια μαζί με τους βιελιτζήδες, τ΄ άργανα και τα νταούλια, προσφέροντας ολόγυρα μια χαρούμενη και γιορταστική όψη στα πολιτικά δρώμενα. Μέχρι τη μέρα των εκλογών, όλοι πιστεύανε πως η νίκη ήταν με το μέρος τους. Τα καφενεία δε περίμεναν ανοικτά για να δέχονται τους χαρούμενους όλων των παρατάξεων. Στα καφενεία υπήρξε και μια αναστάτωση, επειδή ακούγονταν ότι η τιμή της λεμονάδας αυξάνονταν στις 2 δραχμές ενώ ένα λεμόνι κόστιζε 2,50 δρχ.

Καστοριά, Αύγουστος του 1928

Από το σκηνικό της περιόδου εκείνης δεν έλειψαν οι ποδοσφαιρικοί αγώνες, κυριότερος των οποίων ήταν εκείνος ανάμεσα σε Καστοριά και Κοζάνη. Νικήσανε οι δεύτεροι, ωστόσο οι νικητές έσπευσαν να συγχαρούν τον Καστοριανό τερματοφύλακα Μηνά Τσαδήλα για τις προσπάθειες που κατέβαλε.

΄Υστερα από σύντομη παύση, επαναλειτουργούσε το παγοποιείον της πόλης μας κι έτσι οι παγωνιέρες εφοδιάστηκαν πάγο. Οι παραδοσιακές στάμνες που φύλαγαν δροσερό το νερό έρχονταν πλέον δεύτερες, ένεκα της νέας τεχνολογίας…

Ως ότου νάρθει η ώρα της ψηφοφορίας, οι αντίπαλες παρατάξεις έλεγαν… κι  έλεγαν… κι έλεγαν… ‘ Ένα μιχέγκη παράδειχνε πως ένα από τα αυγουστιάτικα βράδια περνούσε από το σπίτι γνωστού συμπολίτη στελέχους των βασιλοφρόνων. Μέσα στη νύχτα με τα παραθυρόφυλλα ανοιχτά, ο περαστικός διαβάτης «άκουγε» το ροχαλητό του κοιμώμενου αντιπάλου και το παραμιλητό του… ότι φώναζε τάχα .. «Μπέντε Μπέντε»… (γνωστό όνομα συμπολίτη), αλλά μάλλον έλεγε πέντε-πέντε , επειδή ήταν ελάχιστοι εκείνοι που τους ακολούθησαν στην προεκλογική ομιλία της Χρούπιστας. Κι όλα αυτά διαδίδονταν στα καφενεία κι έπεφτε η σχετική καζούρα. Γνωστός υποψήφιος του λαϊκού κόμματος, μεταφέρθηκε λόγω δηλητηρίασης στο νοσοκομείο της Θεσσαλονίκης, διότι κάποιοι τον είχαν κεράσει χαλασμένο παγωτό. Οι ομοϊδεάτες του απέδωσαν το συμβάν στα αντίπαλα κόμματα για να τον θέσουν προσωρινά έστω για λίγο, εκτός μάχης…

Η Αυγουστιάτικη ζέστη που ήταν αφόρητη, έδωσε αφορμή στους περγελαστάδες του τόπου να μιλούν τσουχτερά για τους αντιπάλους τους. Τις μέρες εκείνες γίνανε και τα εγκαίνια της δεξαμενής, όπου παρευρέθηκαν όλοι οι υποψήφιοι βουλευτές και ο λαός που χαίρονταν από κοινού, μια και ως τότε οι γυναίκες και τα κοριτσόπουλα ήταν αυτά που κουβαλούσαν το νερό από τις δημόσιες βρύσες της πόλης, οπότε πλησίαζε η ώρα όπου όλα τα σπιτικά θα είχαν επιτέλους  τη δική τους βρύση και τον νεροχύτη.

Από τα κεραμίδια του καφενείου Ορφανίδη, έπεσε πάνω στο κεφάλι εκπροσώπου και στελέχους κόμματος μια γάτα… Αύριο αντί γάτας θα πέσει στο κεφάλι μια κεραμίδα… εννοώντας «την χασούραν την εκλογικήν», όπως έγραφεν ο σχολιαστής της τοπικής εφημερίδας «Καστορία». Στη στήλη όπου καρταγράφονταν τα ευτράπελα και τα αστεία, λέγονταν επίσης πως ο καλοκαιρινός καύσωνας (παρά τα δύσκολα) συνάντησε την ψυχραιμία του λαού, γι αυτό κι ο λαός δεν πτοήθηκε από την υπερβολική άνοδο της θερμοκρασίας.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις των βασιλοφρόνων το βράδυ της 19ης Αυγούστου ο Ελευθέριος Βενιζέλος θα έφευγε από τη Χώρα με βαπόρι και θα περνούσε θάλασσα. Αναγκάσθηκε όμως να παραμείνει εις το εσωτερικόν διότι οι αντίπαλοί του τα έκαμαν θάλασσαν. Για γνωστό συμπολίτη υποψήφιο που θα έχανε τη θέση του βουλευτή, οι κακές γλώσσες λέγανε πως θα τον διορίσουν στο εξής νομάρχη στην Τίκφενη… ΄Αλλοι πάλι λέγανε για το ίδιο πρόσωπο, ότι πήρε καθαρτικό όχι για να αποκαθαριστεί, αλλά για να «βγεί βουλευτής» και μολονότι το καθαρτικό ήταν ισχυρό δεν «κατάφερε να βγεί βουλευτής»…

Ξημέρωσε η μέρα των εκλογών κι ανοίξανε τα εκλογικά τμήματα μετά την ανατολή του ήλιου. Απούσες από την ψηφοφορία οι Ελληνίδες… ενώ οι Αγγλίδες και οι Αμερικανίδες ήδη από πολύ νωρίτερα φανήκανε πρωτοπόρες σ΄αυτό το σημαντικό δικαίωμα, ώστε λίγο αργότερα να τις ακολουθήσουν κι άλλες δυτικές ευρωπαϊκές χώρες και να παραχωρήσουν ψήφο στον γυναικείο πληθυσμό. Πολλές συγγραφείς όπως και η Σιμόν Ντε Μπωβουάρ, αγκάλιασαν το γυναικείο κίνημα με την πένα και την δυναμική τους… «οι άνδρες –έγραφε- θα μπορέσουν να ζήσουν σ΄ έναν κόσμο πιο δίκαιο, μόνον όταν οι γυναίκες κατορθώσουν να κατακτήσουν τη θέση που πραγματικά τους ανήκει στην κοινωνία…».

Την περίοδο εκείνη, παραμονή εκλογών, ψιθυρίστηκε ότι από το μεταξικό κόμμα γίνηκε απόπειρα εξαγοράς ψήφων. Κάποιοι εξ αυτών πλησίασαν τον προσφυγικό πληθυσμό, που κατά βάθος δε συμπαθούσαν, αντίθετα έτρεφαν δυσπιστία γι αυτούς, αλλά μπρος στην επικείμενη αναμέτρηση, έβαλαν στην άκρη τα αρνητικά συναισθήματα, για να ψαρέψουν ότι μπορούσαν από τους Απολλωνιαδίτες ψαράδες από «μικρά ψηφοφόρα τσιρόνια έως τρανά γριβάδια…».

Ζώντας από μικρό παιδί το κλίμα των προεκλογικών αναμετρήσεων ο μικρός Τάκης Βαλαλάς κατόρθωσε να βοηθήσει με μια ακόμη ψήφο τον θείο του υποψήφιο βουλευτή Ιωάννη Βαλαλά, έχοντας ένα ψηφοδέλτιο στην τσέπη. Τη μέρα των εκλογών συνάντησε τυχαία τον Μπίρη τον εβραίο χασάπη της οικογένειάς τους.

  • Μπίρη, του είπε, έχεις ψηφοδέλτιο;
  • Έχω, του λέει εκείνος
  • Να το δω;
  • Να το δεις

Ο Μπίρης δείχνει το ψηφοδέλτιο, που σε μια μεριά ήταν ματωένο.

– Πάρε Μπίρη το καθαρό, και τράβα να ψηφίσεις.

Καστοριά, 91 χρόνια πριν…

Σε ώρες που τα τζιτζίκια συνέχιζαν ανέμελα τις καλοκαιρινές τους συναυλίες, στη γραφική τοποθεσία της Παναγιάς της Μαυριώτισσας, διασκέδαζαν έτρωγαν κι έπιναν καμιά πενηνταριά συμπολίτες και συμπολίτισσες με τα παιδιά τους κι όσους από τα σόγια τους είχαν πόδια γερά. Μπήκαν στα καράβια τους, κι έφυγαν για το μεσημεριανό γεύμα, που γίνηκε κάτω από τα αιωνόβια πλατάνια, μάλιστα ένα από τα πλεούμενα στολίστηκε με λουλούδια και το λάβαρο της συντροφιάς. Με τα μαντολίνα τους κάνανε μια υπέροχη βόλτα τραγουδώντας σε Απόζαρι και Ντολτσό…

«αν παρήλθαν οι χρόνοι εκείνοι

των ερώτων φαιδρά εποχή»

Απαλλαγμένοι από το μικρόβιο της πολιτικής, στρώσανε τα κιλίμια τους, τα τραπεζομάντηλά τους, άνοιξαν τις ετοιμασίες τους, αραδιάστηκαν κατάχαμα και χάρηκαν την … σύντομη ζωή… μένοντας μακριά από την αγωνία όλων των υποψηφίων και των οπαδών τους, που ανταλλάζανε βαριά λόγια, λόγια που τσιμπούσαν όπως οι κώνωπες και έβγαζες φουλτάκια…

Η ώρα των αποτελεσμάτων πλησίαζε… κι ο ήλιος έδυσε – δύση με δύση είχε και έχει διαφορά – διότι άρχισαν τα «κουψίματα» κι όλοι περιμένανε τα χαμπέρια με αγωνία. Στις κρατικές υπηρεσίες υπήρχαν τα λιγοστά τηλέφωνα, υπήρχε και το τηλεγραφείο μέσω του οποίου κατέφθαναν από κάθε νομό τα εκλογικά αποτελέσματα. Την επόμενη μέρα δημοσιεύθηκαν στον τοπικό τύπο τα τοπικά αποτελέσματα και οι υποψήφιοι έλαβαν ψήφους:

Βενιζελικοί 228 έδρες από τις 300.

Τμήμα α: Ιωάννης Βαλαλάς 226, Αριστείδης Ζάχος 205,  Τμήμα β: Βαλαλάς Ιωάννης 361, Αριστείδης Ζάχος 337

Βασιλόφρονες: Τμήμα α: Λιούμπης 71, Ζήσης 40 , Τμήμα β: Λιούμπης 47, Ζήσης 27

Λαϊκό κόμμα: Τμήμα α: Βάρδας 95, Χαρισιάδης 78, Τμήμα β: Βάρδας 107, Χαρισιάδης 88

Μεταξικοί: Τμήμα α: Κουτρουντζής 3, Μπασσάρας 23, Τμήμα β: Κουτρουντζής -, Μπασσάρας-

Η μικρούλα Τασίτσα του Βαλαλά μιλώντας με τη γλώσσα των μωρών έλεγε: Ιτο ενιζέλος!- ζήτω ο Βενιζέλος, Ιτο μπαλιάλια!-ζήτω ο Βαλαλάς (το ρεπορτάζ προέρχεται  από την τοπική εφημερίδα «Καστορία» του 1928, πολλά τεύχη της βρίσκονται στη Δημοτική βιβλιοθήκη Καστοριάς)

Ο νέος βουλευτής στην περιοχή ήταν ο Ιωάννης Βαλαλάς, γεννήθηκε στην Καστοριά το 1875.Μισοτελειώνοντας τις σπουδές του στην μικρή πολιτεία, έφυγε για την Κωνσταντινούπολη όπου εφοίτησε στην μεγάλη του γένους Σχολή, αποφοίτησε το 1893.Στη συνέχεια γράφτηκε στη νομική σχολή στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Στο διάστημα των σπουδών του στην Κων/πολη εργάζονταν στην εφημερίδα του Κορομηλά, με το τέλος της Νομικής ξαναβρέθηκε στην Κων/πολη και προσελήφθει στα δικηγορικά γραφεία του πασίγνωστου τότε νομικού Μαρούλη.

Για μεγάλο διάστημα ήταν εκπρόσωπος της πόλης μας στην εθνοσυνέλευση του Πατριαρχείου, έτυχε δε να φυλακιστεί από την τότε τουρκική κυβέρνηση μαζί με άλλους συνέλληνες.

Μετά την απελευθέρωση της Μακεδονίας εγκαταστάθηκε και άνοιξε δικηγορικό γραφείο στη Θεσσαλονίκη αποκτώντας αξιοζήλευτη πελατεία και επαγγελματική πρόοδο. Στο διάστημα της βουλευτικής του διαδρομής εκπροσώπησε δυναμικά την περιφέρεια Καστοριάς και α) ίδρυσε καπνοκοπτήριο β) τοποθετήθηκε σιδερένια γέφυρα στους Μανιάκους γ) επεράτωσε την μελέτη του οδικού δικτύου Καστοριάς-Σόροβιτς-Αμυνταίου δ) ήταν ιδρυτικό μέλος του ειδικού ταμείου της λίμνης Ορεστειάδος

2019

Αν λογαριάσουμε πως από το 1843 η πατρίδα μας απέκτησε σύνταγμα (το κομμάτι της Ελεύθερης Ελλάδας) πολλές ήταν οι κυβερνήσεις που διαδέχονταν η μια την άλλη έως ότου 1912-1913 προστέθηκε στα εδάφη της η Θράκη και η Μακεδονία.Τα χρόνια που ακολούθησαν, οι περιπέτειες, τα τραγικά γεγονότα του εμφύλιου σπαραγμού , σημαδέψανε τη μητέρα πατρίδα και τα παιδιά της. ΄Ηδη έχουνε περάσει από το 1843, 176 χρόνια και στη βουλή των ελλήνων εκπροσώπων του ελληνικού λαού υπηρετήσανε από τότε ως τώρα άνθρωποι δικοί μας , από τρανά ή μικρά σόγια, πρόσωπα της διπλανής πόρτας όπως θα λέγαμε, κι όπου εμείς στηρίξαμε τις προσδοκίες μας, στα πρόσωπα αυτά που μας μοιάζουν και τους μοιάζουμε ώστε αντικαθρεφτιζόμαστε.

Ανάμεσά μας χωρούνε οι δρόμοι της αρετής και της κακίας κατά τον μύθο και κατά την αλήθεια… μας διακρίνουν τα ίδια πάθη, λάθη, προτερήματα, κουσούρια. Με κάποιο τρόπο μοιραζόμαστε τις δίκαιες και τις άδικες επιλογές και πράξεις, την αλαζονεία, την σύνεση, τη σεμνότητα, τη σοβαροφάνεια, τον εγωϊσμό, το ήθος, τον πατριωτισμό, τη μισαλοδοξία και τις αμέτρητες αλληλοκατηγορίες.

Πιστέψαμε στα πρόσωπα αυτά, όπως οι πιστοί στο Θεό του ο καθένας. Τους λατρέψαμε, τους κάναμε είδωλα, τους χειροκροτήσαμε… σε βάθος χρόνου όλα αυτά, από το 1843 και επι 176 χρόνια κι έχουμε πάντα  τις απογοητεύσεις μας, τις στενοχώριες μας, τα βάσανά μας και θα  θέλαμε κάθε φορά να σηκωθεί η Ελλάδα λίγο ψηλώτερα… όπως τόπε και ο ποιητής…

Ωστόσο είμαστε αυτοί- όσο ασήμαντοι κι αν δείχνουμε- που καθορίζουμε την τύχη της Ελλάδας, εκεί που συναποφασίζουνε οι εκπρόσωποι της βουλής, οι δικοί μας άνθρωποι, σ΄ αυτήν την αίθουσα των 300, που μοιάζει με ατάλαντη  θεατρική αυλαία , ωστόσο υπάρχουν και άριστοι ταλαντούχοι για να λειτουργεί σαν καθαρτήριο και να  εξακολουθεί να υπηρετεί την δημοκρατία κι αυτό που μας αξίζει.

Ναι… η αίθουσα αυτή… είναι πολύ κοντά κατά τον στιχουργό

«με την Επίδαυρο όπου ακούν

Θεούς κι ανθρώπους να νικούν

τα πάθη και το χρήμα»,

και να μας το θυμίζει κάθε φορά.

Στα 1805 ο Καστοριανός ποιητής Αθανάσιος Χριστόπουλος , έγραψε στίχους… επίκαιρους και για τους σημερινούς  έλληνες:

«΄Όταν είμεθα ενωμένοι

κι η Ελλάς ευδοκιμεί

και καμμία δεν την βλάπτει

εχθρική επιδρομή.

΄Όταν δε διαιρεμένοι

τότε πλέον και αυτή

είν΄ αδύναμη και τότε

ο καθένας την πατεί»

Από το έργο του «Δράμα ηρωϊκόν εις την αιλοδωρικήν διάλεκτον»

Μαρούλα Βέργου Γκαμπέση