Ο δρόμος του ΄Αη – Σπυρίδωνα (της Ιφιγένειας Διδασκάλου)

κατηγορία : Παράδοση/Τοπικά Νέα από

Αν ήμουν χθες στην Καστοριά, θάβλεπα σχηματισμένο πάνω στα βαθύσκια πράσινα νερά της λίμνης, τον γνώριμο από τα παιδικά μου χρόνια δρόμο του ΄Αη – Σπυρίδωνα. Το στενό μονοπάτι από άσπρo αφρό νερού, ξεκινημένο από το βορειοδυτικό ακρωτήρι του βουνού, να καταλήγει στην ακρογιαλιά, ακολουθώντας παράλληλη γραμμή με τα βράχια του βουνού. Τον δρόμο του ΄Αη – Σπυρίδωνα που κάθε χρόνο, παραμονή της γιορτής του, τον αντικρύζουν με δέος οι Καστοριανοί. Γιατί, κάθε χρόνο, από τον δρόμο αυτό της λίμνης, είτε καλωσυνάτη είναι αυτή, είτε φουρτουνιασμένη, έρχεται ο ΄Αγιος Σπυρίδωνας, για να βρεθεί στη γιορτή του. ΄Ερχεται, γιατί όπως το θέλει ο καστοριανός θρύλος, ο ΄Αγιος τα τελευταία χρόνια της ζωής του τα έζησε στην Καστοριά και σ΄ αυτήν πέθανε.

Ο ΄Αγιος Σπυρίδωνας γεννήθηκε στην Κύπρο από γονείς βοσκούς, γράφει ο Συναξαριστής, κι έγινε βοσκός κι αυτός. Επειδή όμως ήταν ευσεβής και πολύ επιμελής, αξιώθηκεν από βοσκός προβάτων να γίνει ποιμήν ανθρώπων: χειροτονήθηκε Επίσκοπος της Τριμυθούντος, μιας πόλης της Κύπρου, από τον Αυτοκράτορα Κωνσταντινουπόλεως, τον Μεγάλο Κωνσταντίνο. Στην Τριμυθούντα, ο ΄Αγιος Σπυρίδων, έζησε τη ζωή του, μια ζωή γεμάτη αγιότητα και χριστιανικές αρετές κι εκεί πέθανε. Το λείψανό του μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη κι από κεί, μετά την άλωση, στην Κέρκυρα όπου και βρίσκεται μέχρι σήμερα. Ο καστοριανός όμως θρύλος , θέλει τον ΄Αγιο Σπυρίδωνα ότι έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του στην Καστοριά κι ότι σ΄ αυτήν πέθανε. Σύμφωνα με τον θρύλο, όταν έφθασε, ο ΄Αγιος Σπυρίδων, στην περίφημη τότε ακρόπολη του βυζαντινοχριστιανικού ελληνισμού, την Καστοριά, ήταν σε βαθύ γήρας, και σ΄ ένα μικρό σπίτι, του χώρου όπου σήμερα είναι το Εθνικό Ορφανοτροφείο Θηλέων, ασκήτεψε.

Στο μικρό του κελί ο ΄Αγιος έζησε χωρίς ποτέ να πάψει να προσεύχεται, να διδάσκει και να καθοδηγεί τους χριστιανούς Καστοριανούς, ώσπου πέθανε. Οι Καστοριανοί , που τόσο τον αγάπησαν και τον σεβάστηκαν, θέλησαν να κρατήσουν για πάντα στην πόλη τους το ιερό του λείψανο. ΄Ετσι, για μερικά χρόνια το λείψανο του αγίου, ήταν το αντικείμενο της λατρείας τους. Σ΄ αυτό προσέτρεχαν με πίστη μικροί, μεγάλοι, το προσκυνούσαν κι ο άγιος δεν έπαυε να κάνει τα θαύματά του. Τόσα πολλά ήταν τα θαύματα του Αγίου Σπυρίδωνα, που η φήμη ξεπέρασε τα όρια της Καστοριάς και έφτασε με τους Καστοριανούς ταξιδιώτες μέχρι την Κέρκυρα. Εκεί – σύμφωνα πάντα με τον θρύλο – σχεδιάστηκε η απαγωγή του ιερού λειψάνου. Για τη δουλειά αυτή βρέθηκαν κάποιοι Καστοριανοί που εξαγοράστηκαν από Κερκυραίους και μια νύχτα πήραν κρυφά το λείψανο του αγίου και το μετέφεραν στην Κέρκυρα. Και συνεχίζει ο θρύλος, ότι ο ΄Αγιος Σπυρίδων, που δεν θέλησε να εγκαταλείψει την Καστοριά, ξαναγύρισε. Και ξαναγύρισε, όχι από το δρόμο, ναρθεί περπατώντας, αλλά για πιο σύντομα από τη λίμνη, όπου οι πατημασιές του άφησαν τα ίχνη τους πάνω στην υγρή επιφάνειά της. Σχημάτισαν ολόκληρο μονοπάτι από κάτασπρο αφρό, από την μιαν άκρη ως την άλλη. ΄Υστερα από λίγο καιρό ξανάκλεψαν και πάλι το άγιο λείψανο και το ξαναπήγαν στην Κέρκυρα όπου και έμεινε. Για πολλά χρόνια οι Καστοριανοί έδειχναν το κελί, όπου ο άγιος Σπυρίδωνας, πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του, με σεβασμό και περηφάνεια. Στο χώρο εκείνο που καθαγιάστηκε, η συντεχνία των υποδηματοποιών της Καστοριάς έχτισεν ένα όμορφο εκκλησάκι στη μνήμη του. Για τη σημερινή του γιορτή, έκαναν αρτοκλασία. Η εκκλησούλα του ήταν γεμάτη από κόσμο. Η χορωδία των κοριτσιών του Ορφανοτροφείου έψαλλε γλυκότονα, τα κεριά , οι λαμπάδες και τα καντήλια σκόρπισαν φως γιορτερό και χαρούμενο. Τα τσαγκαράδικα στην πόλη έμειναν όλη μέρα κλειστά και οι πιο πολλές νοικοκυρές στην Καστοριά, κράτησαν τον άγιο. Δηλαδή δεν δούλεψαν, γιατί ο ΄Αγιος Σπυρίδων είναι προστάτης του ανθρώπου από την πανώλη, από τα σπυριά της. «- Να , μη δ΄λιεψ΄ς τ΄Αι – Σπυριδών, γιατί θα βγάλ΄ς αχαμνό σπυρί», δηλαδή άνθρακα, λένε.

Ο ΄Αγιος Σπυρίδων είναι επίσης προστάτης για τον πόνο των αυτιών. Στη Χίο, όταν κάποιος πονάει στ΄ αυτί, τάζει στον άγιο: «- ΄Αγιε Σπυρίδωνά μου, κάνε μου το αυτί καλά και να σου φέρω ένα γλυκό». Στον εσπερινό της γιορτής του αγίου, μια κι έχει κάνει το τάξιμο, ετοιμάζει λαλάγγια (τηγανίτες), ή χαλβά και τα πηγαίνει στον άγιο. Ακουμπάει το πονεμένο αυτί του πάνω στη μαρμάρινη πλάκα του εξωκκλησιού , όπου έχουν τοποθετημένη την εικόνα του αγίου κι ένα καντήλι και παρακαλεί τον άγιο να τον γειάνει. Ο παπάς εντωμεταξύ παίρνει τα λαλάγγια, διαβάζει μιαν ευχή και τα μοιράζει στα παιδιά. Παιδιά μικρά-θυμάμαι- όσες φορές πονούσαν τ΄ αυτιά μας, με το λαδάκι από την καντήλα του αγίου Σπυρίδωνα, που μέσα στ΄ αυτί μας έσταζεν η νιάνια Λένκω, γιατρευόμασταν. Η νιάνια Λένκω ήταν, που από το παράθυρο του δοξάτου, μούδειχνε το δρόμο του αγίου πάνω στη λίμνη: «- Τηράς πέρα κατά την ΄Αι- Σουτήρα πως έσχισε το νερό κι έγινε αυτή η λουρίδα από αφρό; Ε, αυτός είναι ου δρόμος που άνοιξε ου ΄Αι – Σπυρίδωνας, με του πέρασμά του για να βρεθεί αύριο στη γιορτή του». Κι άνοιγα απορημένα τα παιδικά μου μάτια κι έβλεπα την άσπρη γραμμή πάνω στο νερό, μια γραμμή όμοια μ΄εκείνη που άφηναν πίσω τους όταν έφευγαν τα καράβια. Η Καστοριά σήμερα δεν έχει το προνόμιο να φιλοξενεί το ιερό λείψανο του Κυπρίου ΄Αη Σπυρίδωνα, έχει όμως τον θρύλο της που μεταδίδεται από γενεά σε γενεά και την όμορφη εκκλησιά του, εκεί όπου ήταν το τελευταίο ενδιαίτημά του. Τον τιμά και τον γιορτάζει κάθε χρόνο μ΄επισημότητα λαμπρή. Ο λαός μας τιμά τη μνήμη των αγίων μας και την ημέρα της γιορτής τους απέχουν από κάθε είδους εργασία. Λ.χ. του Αγίου Σπυρίδωνα για να μην βγάζουν σπυριά, του Αγίου Αχιλείου για να μην βγάζουν « του σπυρί στ΄αχείλ» κι είναι γνωστό, πως: «΄Αη-Βαρβάρα-βαρβαρώνει, ΄Αη – Σάββας, σαβανώνει κι ΄Αη-Νικόλας, παραχώνει». Του Αγίου Μόδεστου, που γιορτάζουμε στις 16 Δεκεμβρίου, δεν δουλεύουν γιατί πιστεύουν πως, ο ΄Αγιος Μόδεστος προστατεύει τα ζώα. Σχετικά με τον άγιο αυτόν υπάρχει η παράδοση αυτή: Στα χρόνια τα περασμένα, επίσκοποι και δεσποτάδες, θα πήγαιναν σε μια ιερή σύνοδο για να συνεδριάσουν. Ο ΄Αγιος Μόδεστος όταν τόμαθε πρότεινε να πάει κι αυτός μαζί τους. Επειδή όμως ήταν κάπως ευερέθιστος, οι άλλοι θρησκευτικοί αρχηγοί θέλησαν να τον αποφύγουν. Σηκώθηκαν τη νύχτα, έσφαξαν τα ζώα του Αγίου Μόδεστου, έσφαξαν και τον υπηρέτη του κι έφυγαν. Σαν ξύπνησε το πρωϊ ο ΄Αγιος Μόδεστος κι είδε τα ζώα του σφαγμένα, στεναχωρήθηκε πολύ. Ωστόσο, χωρίς χρονοτριβή, πήρε τα κομμένα τους κεφάλια τα κόλλησε και το θαύμα έγινε. Ζωντάνεψαν τ΄ άλογα, τα καβάλησαν και σε λίγο έφτασαν τους άλλους. Ξαφνιασμένοι οι δεσποτάδες από το θαύμα έκαναν τον ΄Αγιο Μόδεστο αρχιεπίσκοπο. Από τότε ο άγιος αυτός θεωρείται ο προστάτης των ζώων. Στα χωριά μας, πολλοί χωριανοί, συνηθίζουν την ημέρα της γιορτής τους και σηκώνουν ύψωμα στην εκκλησία ή στο σπίτι τους κι ακούς να λένε: «- Μιγάλ΄η χάρη του ΄Αη – Μόδιστους, να γιατρέψ΄ τα ζουντανά, κι να ταχ΄γιρά κι σιδηρουκέφαλα! Απού γιουρτή σι γιουρτή πηγαίν΄η ζουή μας , τούτου του μήνα κι τουν άλλου. ΄Αγιους Σπυρίδων΄χτές δεν δλέψαμι για τα σπυριά. Μιγάλ΄η χάρητ΄ να μας έχ΄δίχους σπυριά όλουν τουν χρόνου. Θάρθ΄ου ΄Αι- Λιφτέρ΄ς να βουηθής΄τις έγκυις. Τι θέλ΄ ου άνθρουπους για να πει Δόξα Σοι Κύριος».

Σύμφωνα με τις νεοελληνικές παραδόσεις, ο άγιος προκειμένου να βοηθήσει τον άνθρωπο , δεν κατοικεί μόνο μέσα στην εκκλησία του, αλλά βγαίνει έξω απ΄αυτήν και επιστρέφει. Αυτό νοιώθουν οι άνθρωποι από τη μοσχοβολιά που σκορπιέται στους δρόμους, αλλά και πολλοί βλέπουν τον άγιο. Για τον ΄Αη – Δημήτρη της Θεσσαλονίκης, υπάρχει ο θρύλος ότι σε κρίσιμες στιγμές παρουσιάζονταν ο άγιος εκδικητικός στα στίφη των βαρβάρων, που πολιορκούσαν την αγαπημένη πόλη. Παρόμοιοι θρύλοι υπάρχουν και για τους άλλους αγίους και την Παναγία. ΄Ιδιο έχει συμβεί και με τον άγιο Σπυρίδωνα, τον προστάτη τη Κέρκυρας. ΄Όταν κάποτε το ωραίο νησί ήταν πολιορκημένο βγήκεν ο άγιος ο ίδιος, ολόσωμος από το κουβούκλιό του, σκόρπισε την αρμάδα του εχθρού κι έσωσε το νησί του.

Επιμέλεια: Μαρούλα Βέργου Γκαμπέση